Χρονοτοπία 23.09.2015

Παλαιολιθικοί και νεολιθικοί θρακικοί οικισμοί είχαν ανακαλυφθεί στο Μεγάλο Νησί[1] της λιμνοθάλασσας[2] Durankulak, στην ΒΔ. ακτή της Μαύρης Θάλασσας στην έκταση της νυν ΒΑ. Βουλγαρίας, κοντά στην πόλη της Durankulak, θέρετρο του Δήμου Shabla, κοντά στα σύνορα με την Ρουμανία. Τόσο σπουδαίοι, που το νησί είναι γνωστό σήμερα στους αρχαιολόγους ως το «Lake City» (Λιμνούπολις) της Βουλγαρίας ή η… «Ευρωπαϊκή Τροία»!..

Το Νησί διαθέτει προϊστορικά ευρήματα από τις πρώτες γεωργικές καλλιέργειες στην Ευρώπη.

Οι ανασκαφές στον παλαιολιθικό και τον νεολιθικό οικισμό στο Μεγάλο Νησί της Durankulak εξεκίνησαν για πρώτη φορά το 1974 από τους Βούλγαρους αρχαιολόγους H. Todorova[3] και Τ. Dimov. Αυτοί ανακάλυψαν παλαιολιθικά ευρήματα που χρονολογούνται γύρω στο 10.000 π.Χ. όταν κατοικούσαν εκεί οι πρωτο-Θράκες και έναν νεολιθικό οικισμό που χρονολογείται μεταξύ 5500-5000 π.Χ., ο οποίος δημιουργήθηκε με την συνεργασία των Αιγαίων.

Αυτός ο πανάρχαιος οικισμός των Θρακο-Αιγαίων, του 5500 π.Χ. είναι ίσως η «πρώτη πετρόκτιστη πόλη της Ευρώπης». Ανήκει στην προδρομική φάση της Νεωτέρας Νεολιθικής του κρητο-κυκλαδο-θρακικού πολιτισμού, ο οποίος διεθνώς είναι γνωστός – δυστυχώς - ως «Πολιτισμός Baia[4] -Hamangia-Durankulak» (και που αναπτύχθηκε λίγο αργότερα, 5250-4500 π.Χ.). Εκτεταμένα λείψανα αυτού του πολιτισμού ευρίσκονται στις σημερινές περιοχές της Μαύρης Θάλασσας, της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας, περιοχές που καταλάμβανε φυσικά η αρχαία Θράκη. Ο πολιτισμός αυτός φυσικά δεν? ξεφύτρωσε από παρθενογένεση, αλλά έχει ως γενάρχες του τους Κρητο-Κυκλαδίτες, οι οποίοι σε συνδυασμό με τους εντόπιους Θράκες, τους οποίους βρήκαν εκεί, εδημιούργησαν έναν πολύ σπουδαίο πολιτισμό. Αλλά κανείς έως τώρα ? ούτε στην Ελλάδα! - δεν ετόλμησε να εκστομίσει ότι αυτός είναι ένας καθαρά αιγαιακός πολιτισμός, αν και ο «Πολιτισμός Baia -Hamangia-Durankulak έχει δώσει δείγματα γραφής ήδη από το? 1952! Ο πολιτισμός αυτός «απορροφήθηκε» από τον πολιτισμό των Βοΐων (που είχε ως κοιτίδα του την περιοχή του Βοΐου όρους της Δυτ. Μακεδονίας).

Οι Βούλγαροι αρχαιολόγοι ευρήκαν αρχαιολογικά στρώματα από 8 προϊστορικούς οικισμούς του λιμνονησιού. Τα δύο πρώτα ανήκουν στην Νεωτέρα Νεολιθική του «Πολιτισμού Hamangia-Durankulak» και τα επόμενα 4 στην Χαλκολιθική Εποχή, που εδώ ονομάζεται Αινολιθική (Aeneolithic) ή «Πολιτισμός της Βάρνας».

Οι Βούλγαροι αρχαιολόγοι ισχυρίζονται ακόμη ότι εδώ είναι η μεγαλύτερη Παλαιολιθική-Νεολιθική νεκρόπολις του κόσμου! Αφού ευρέθησαν περίπου 1.400 τάφοι, που χρονολογούνται από το 5.300 έως το 3.800 π.Χ. Υπάρχουν και ταφές σε τύμβους. Οι πρώτοι τύμβοι (εδώ τους λένε «αναχώματα») για ταφή, χρονολογούνται περίπου στο 3500-3400 π.Χ.

Οι ανασκαφές αυτές όμως κάποτε σταμάτησαν. Επανήλθαν μόλις τώρα, μετά από μια 11ετή παύση. Και σήμερα, έχουν προχωρήσει και έχουν φέρει στο φως και ένα «προϊστορικό» συγκρότημα λατρείας, Χαλκολιθικής Εποχής, περίπου του 5.500 π.Χ., «πιθανώς το μεγαλύτερο πέτρινο κτήριο της Προϊστορικής Ευρώπης»! Σ’ αυτό το πέτρινο κτήριο ανακαλύφθηκε ένα καμίνι, που ήταν σε χρήση για περίπου 80 χρόνια! Και αντικείμενα λατρείας. Το κτήριο κατέρρευσε ίσως εξ αιτίας σεισμού. Το πέτρινο κτήριο είχε εμβαδόν άνω των 200 τετρ.μ., και μάλλον δύο ορόφους, άρα ήταν άνω των 400 τετρ.μ.

«Η πρόκληση που αντιμετωπίζουμε τώρα είναι να αποκαλύψουμε την ακολουθία των στρωμάτων, ή τα στάδια της ζωής, σε ένα από τα πιο μνημειώδη κτήρια που έγιναν ποτέ στην προϊστορική Ευρώπη», λέει ο Petar Zidarov, αρχαιολόγος από το Πανεπιστήμιο της Σόφιας.

«Οι άνθρωποι που ζούσαν σε αυτό το μέρος, δεν ήταν απλά εξαιρετικοί οικοδόμοι, αλλά ήταν επίσης μεταξύ των πρώτων ανθρώπων στον κόσμο που άρχισαν να κατεργάζονται μέταλλα, όπως τον εντόπιο χαλκό και χρυσό, να σφυρηλατούν κοσμήματα μ? αυτά, και να τα εμπορεύονται, στις ακτές της Μεσογείου», είπε ο Zidarov, «φωτογραφίζοντας» τους Κρήτες ναυτικούς.

Ο αρχαιολογικός χώρος στο νησί διαθέτει και έναν «ιστορικό» θρακικό οικισμό, ο οποίος χρονολογείται στο 1300-1200 π.Χ., περίπου την εποχή που, συμβατικώς υποτίθεται ότι, έγινε ο Τρωικός Πόλεμος, έναν ιερό βράχο της θρακικής Μητέρας Θεάς Κυβέλης (του 4ου αι. π.Χ.), αλλά και ένα φρούριο (του 9ου-10ου αι μ.Χ.) από την περίοδο της πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας (632/680-1018 μ.Χ.), καθώς και μια νεκρόπολι των Βουλγάρων.

Οι ανασκαφές του 2015 στον «προϊστορικό» οικισμό του Μεγάλου Νησιού της λίμνης Durankulak είναι ένα κοινό πρόγραμμα του Εθνικού Ινστιτούτου και Μουσείου Αρχαιολογίας της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών, του Πανεπιστημίου της Σόφιας και του Μουσείου Αρχαιολογίας της Βάρνας. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές χρηματοδοτούνται από κοινού από το Υπουργείο Πολιτισμού της Βουλγαρίας και τον Δήμο Shabla. Τέλος, ο Δήμος έχει επεξεργασθεί σχέδιο για την δημιουργία του πρώτου υπαίθριου μουσείου της Παλαιολιθικής Βουλγαρίας, στον χώρο του «προϊστορικού» οικισμού, στο Μεγάλο Νησί της Durankulak. Τέτοιο οργανωμένο υπαίθριο μουσείο εμείς στην Ελλάδα δεν έχουμε, σε καμμιά θέση μας που έχει αποκαλύψει παλαιολιθική κατοίκηση?

ΠΗΓΕΣ: Περισσότερα για την Durankulak: Archaeology in Bulgaria.

[1] Το λεγόμενο Μεγάλο Νησί (Big Island) είναι σήμερα μια χερσόνησος με έκταση 0,019 τετρ.χλμ.

[2] Η λιμνοθάλασσα έχει έκταση 3,4 τετρ. χλμ.

[3] Δυστυχώς, η γνωστή Βουλγάρα αρχαιολόγος Henrieta Todorova (1933-2015), που μελέτησε τον «προϊστορικό» πολιτισμό στην λίμνη Durankulak για περίπου 40 χρόνια, απεβίωσε προσφάτως, χωρίς να μάθει τα σπουδαία νεώτερα ευρήματα γι? αυτόν!

[4] H Baia (Hamangia έως το 1929) είναι μια κοινότητα της Tulcea, της Ρουμανίας.