ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΦΡΥΓΙΑ
Σε συνεργασία με την Τουρκία!
Ανοικτή έως τις 27 Νοεμβρίου
ΜΕΡΟΣ Α
Τι κρύβεται πίσω από την θρυλική ιστορία του Μίδα προικισμένου με την «χρυσή αφή»; Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί? Και δεν απαντιέται με κιβώτια γεμάτα χρυσό?
Παρ? όλ? αυτά, μια εντυπωσιακή σειρά από 150 αντικείμενα - περισσότερα από 120 είναι ειδικά δανεισμένα από τέσσερα μουσεία της Τουρκίας! ? προσπαθούν να δείξουν το μεγαλείο του ισχυρού ηγεμόνος του Φρυγικού Βασιλείου, στην έκθεση «Η Χρυσή Εποχή του βασιλιά Μίδα» («The Golden Age of King Midas'»), μια μοναδική έκθεση, που ξεκίνησε ήδη στο Μουσείο Penn στην Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, σε συνεργασία με την Τουρκία. Με ειδική εορτή έγιναν τα εγκαίνια το περασμένο Σάββατο. Η έκθεσις θα διαρκέσει μέχρι τις 27 Νοεμβρίου 2016.
Οι αινιγματικοί Φρύγες ήταν ένας μακεδονο-θρακικός λαός που εκυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος της εκτάσεως που κατέχει νυν τώρα η Τουρκία, σχεδόν 3.000 χρόνια πριν!
Ο Γόρδιος, το Γόρδιον και ο γόρδιος δεσμός: Απ? τις Αιγαίς (Έδεσσα) στην Φρυγία
Το Γορδίειον ή Γόρδειον ή Γόρδιον, ήταν πόλις και πρωτεύουσα της Μεγάλης Φρυγίας, κτισμένη επί της δεξιάς όχθης του ποταμού Σαγγαρίου, στην συμβολή του με τον παραπόταμό του, Θύμβρο[1], στα σύνορα Φρυγίας-Γαλατίας[2]. Ο κάτοικος ελέγετο Γορδιεύς. Αργότερα, η πόλις ονομάσθηκε Νέο Γόρδιο και Ιουλιούπολις.
Τα αρχαιότερα ίχνη κατοικήσεως στην περιοχή του Γορδίου ανάγονται στην 3η χιλιετία π.Χ.[3], ίσως από Χετταίους και μινωίτες Κρήτες. Στο Polatli του Γορδίου η ανασκαφή από τους Seton Lloyd και Nuri Gokce ολοκληρώθηκε το 1949. Εντοπίσθηκε ένα σύνολο από 31 κατοικίες, που χρονολογούνται από το 3000 έως το 1200 π.Χ. Στο Polatli δε, ευρέθησαν τύμβοι της 3ης χιλιετίας π.Χ. που παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα με αυτούς του Γορδίου. Ευρέθησαν πολλοί κιβωτιόσχημοι τάφοι και αντικείμενα καθημερινής χρήσεως, όμοια με τα της ιδίας εποχής, που ευρέθησαν στην έκταση από την Τροία και την ΒΔ. Ανατολία έως το βόρειο τμήμα της Συρίας! Η δε σχέσις Φρυγίας-Τροίας προκύπτει και από την καταγωγή της Εκάβης, που ήταν από την κοιλάδα του Σαγγάριου, από την αμπελόεσσα Φρυγία! Το 1500-1100 π.Χ. υπήρχε μαζική παραγωγή αγγείων στην περιοχή, με τροχό αγγειοπλαστικής, σαν κι εκείνων των Χετταιο-Κρητών (Ετεοκρητών)[4]. Κάποια είχαν και ιερογλυφικά χαραγμένα στην σφραγίδα τους.
Επισήμως, η περιοχή κατοικείται από Βρίγες / Βρύγες (> Φρύγες)[5], έναν ελληνικό, θρακο-μακεδονικό, λαό που κατοικούσε στην έκταση της νυν Δυτικής Μακεδονίας και βορειότερα έως τον Ίστρο ποταμό (Δούναβη), κατά τον 12ο αι. π.Χ. Ακόμη και σήμερα, η μεγάλη εύφορη περιοχή που πρικλείεται στο τρίγωνο Έδεσσας (αρχαίες Αιγαί)[6] Πέλλης - Βέρροιας Ημαθίας - Σιάτιστα-Εράτυρα Κοζάνης, αλλά κυρίως στην περίρρυτο κοιλάδα της Εδέσσης και στους πρόποδες του Βερμίου[7] στην Δυτική Μακεδονία, αποκαλείται «Κήποι του Μίδα», όπου εφύτρωναν «αυτόματα» τα περίφημα 60φυλλα ρόδα?[8] Στον αρχαιολογικό χώρο της Εδέσσης δε, υπάρχουν πάρα πολλές εγχάρακτες ενεπίγραφες στήλες σε κίονες, σε δεύτερη χρήση, από ναούς της φρυγικής θεάς Κυβέλης, που υπήρχαν στην περιοχή. Η κεραμική του 12ου αι. που βρέθηκε στο Γόρδιον, παραλληλίζεται με την σύγχρονή της κεραμική της Τροίας (του στρώματος VII, του β΄ μισού του 12ου αι.). Την ίδια εποχή [9] κτίζονται πολλά μεγαλόπρεπα κτήρια με μορφή μεγάρου, με έναν ημι-ανεξάρτητο προθάλαμο πριν από την κύρια αίθουσα, αλλά κανένα δεν χαρακτηρίσθηκε από τους αρχαιολόγους «παλλάτι».
Οι Φρύγες ελάτρευαν την Κυβέλη ή Νανά (η σελήνη Μεν < Μήνη), τον Δία (ως Βαγαίο ή Σαβάζιο = σεβαστό)[10], τον θεό της βλαστήσεως, Άττυ, τον Μάνη (Μήνο)[11], τον Διόνυσο, αλλά και την Αθηνά, αφού το παλλάδιόν της είχε μεταφερθεί στην Φρυγία! Η σχέσις τους με τους Δελφούς, δείχνει και λατρεία του Απόλλωνος. Στον Πεσσινούντα λατρευόταν και ο μέλας λίθος (βαίτυλος). [12]
Ιδρυτής της πόλεως του Γορδίου ήταν ο ομώνυμος βασιλιάς της Φρυγίας, Γορδίας ή Γόρδιος Α΄ [13] . Αυτός ήταν ένας απλός γεωργός, εφευρέτης άλυτου δεσμού του ζυγού με τον ρυμό της αμάξης. Κάποτε, καθώς όργωνε, ένας αετός (ιερό πτηνό του Διός) έκατσε στον ζυγό του και δεν μετακινήθηκε έως την ώρα που ξέζεψε το βόδι από το άροτρο. Αυτό τον τρόμαξε, διότι ο αετός δεν στέκει τόσες ώρες ακίνητος.[14] Έσπευσε τότε στους απολλωνιαστές μάντεις Τελμησσείς[15] να πάρει εξήγηση. Στον δρόμο, συνάντησε μια κοπέλλα από αυτό το μαντικό γένος, η οποία του είπε πως ο αετός ήθελε να θυσιάσει στον Δία. Ο Γόρδιος ακολούθησε την συμβουλή της. Μάλιστα νυμφεύτηκε αυτήν την κοπέλλα, η οποία ήταν η Κυβέλη, με την οποία απόκτησαν έναν υιό (τον Μίδα).
Όταν ενηλικιώθηκε ο Μίδας, ο Γόρδιος και η μάντισσα εκίνησαν να πάνε στην πόλη, διότι η χώρα τους υπέφερε από εμφύλιες διαμάχες. Έφθασαν τότε στην λαϊκή συνέλευση. Αλλά υπήρχε ο χρησμός στους Βρύγες πως τον πρώτο που θα συναντούσαν να πήγαινε με άμαξα στο ιερό του Διός, αυτόν να έκαμαν βασιλάρχοντά τους. Και πρώτος ήταν ο Γόρδιος Α΄. Όταν οι Θρακομακεδόνες Βρύγες με τον Γόρδιο μεταναστεύουν ανατολικότερα, παίρνουν μαζί τους και την ιερά Άμαξά τους. Ιδρύουν το Γόρδιο και την τοποθετούν τελετουργικά στον ναό του Διός, που ήταν στην ακρόπολι της πόλεως. Αφιέρωσαν τον ρυμόν της ιεράς αμάξης στον Δία. Αυτή είχε δεσμά από φλοιό κρανιάς, τον λεγόμενο «γόρδιον δεσμόν», τον οποίο δεν μπορούσε να λύσει κανείς! Σύμβολον της αδιάσπαστης ενώσεως του ανθρώπου με την γη. Όποιος έλυνε αυτόν τον δεσμό, αυτός και θα γινόταν κύριος της Ασίας! Αυτό έκαμε το Γόρδιο φημισμένο και περιώνυμο στην Ιστορία!
Το μυστήριο έφερε πολλούς στο Γόρδιο. Και τον ίδιο τον Παμμέγιστο των Ελλήνων, σαν το έμαθε. Πράγματι, μια από τις πιο σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες της πόλεως είναι η επίσκεψις (333 π.Χ.) του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκ Κελαινών στο Γόρδιο, όπου αντί να λύσει, έκοψε δια της σπάθης του τον «γόρδιον δεσμόν»? [16] Η μακεδονική καταγωγή των Βρυγών φαίνεται να ήταν ένα επιπρόσθετο στοιχείο που ετράβηξε τον βασιλέα των Μακεδόνων στην πρωτεύουσά τους. Η πράξις έγινε παροιμιώδης φράσις στα χείλη των Ελλήνων! Έκτοτε οι Έλληνες ξέρουν πως «ό,τι δεν λύνεται, κόβεται»? Πάντως σήμερα, το Μουσείον του Γορδίου, αυτοδιαφημίζεται ως ένα ακόμη μέρος όπου περπάτησε και έδρασε ο Μ. Αλέξανδρος?
Αλλά οι μεταγενέστεροι βασιλείς της Φρυγίας έφεραν παραδοσιακώς το όνομα του προπάππου τους, ιδρυτού του Γορδίου [17]. Έτσι, φαίνεται πως τα ονόματα Γόρδιος και Μίδας/Μίτας δεν ήσαν κύρια ονόματα ανθρώπων, αλλά δυναστικά αξιώματα (όπως, μίνως, φαραώ, κλπ.).
......ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
[1] Στο σύγχρονο χωριό Yassihüyük, 75 χλμ. ΝΔ. της Άγκυρας.
[2] Υπάρχει και άλλη πόλη Γόρδιον, στα σύνορα Φρυγίας-Πισιδίας, γνωστή από ελληνική επιγραφή, ευρεθείσα στο χωριό Γουνδάνι. Και άλλη πόλις, με το όνομα Γορδίου Τείχος, στην Ανατ. Καρία, στον νυν χωριό Γιορλέ, οχυρωθείσα από τον Μίδα του Γορδίου Α΄.
[3] Κοντά στο σημερινό χωριό Παβί.
[4] βλ. Ευήμερο, όπως διασώζει ο Διόδωρος Σικελιώτης.
[5] Οι Αθηναίοι διατείνονταν ότι η Φρυγία επήρε το όνομά της από την ομώνυμη κόρη του Κέκροπος!
[6] Πόλις που ίδρυσαν οι Τημενίδες εξ Άργους, Περδίκκας, Γαυάνης, Αέροπος.
[7] Βλ. Ηρόδ. 8.138.
[8] Βλ. ρεπορτάζ Γ. Λεκάκη «Το .....εξηντάφυλλο ....τριαντάφυλλο της Εδέσσης» στις ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ: https://www.youtube.com/watch?v=wk2f6IDqW9s
[9] Καλείται «αρχαιο-φρυγική» (älterphrygischen).
[10] Οι ιερείς του ελέγοντο Γάλλοι και ήταν οργανωμένοι σε σωματεία ? βλ. Γ. Λεκάκη «Ο Πόντιος Γάλλος, οι Γάλλοι, οι Γαλάτες και οι Φρύγες Φράγκοι», στην εφημ. «Ελληνική Αγωγή», φ. 37, Μάρτιος, 2000.
[11] Εδώ εμπλέκεται ο Κρης Μίνως.
[12] βλ. Γ. Λεκάκη «Η λατρεία του λίθου» στο περ. «Φαινόμενα» της εφημ. «Ελεύθερος Τύπος», 25.5 και 1.6.2013.
[13] βλ. Στρ. 12.5.3, Στέφ. Βυζ.
[14] Αυτό πρέπει να μας υποψιάσει να εξετάσουμε τον μύθο ως αστρόμυθο. Επειδή Αετός, Βους και Άροτρο είναι και αστερισμοί, ο μύθος χρειάζεται και αστρονομική προσέγγιση.
[15] Θυμίζω πως πόλις Τελμησσός / Τερμησσός / Περμησσός υπάρχει σε Λυκία και Πισιδία, τοπωνύμια σε Λυδία, Σικελία, Βοιωτία, από τον Τελμησσό του Υπερβόρειου Απόλλωνος, ο οποίος επήγε στην Καρία. Η Τελμησσός είχε φήμη για τους μάντεις της. Ως κι επί Μ. Αλεξάνδρου! Περίφημος μάντης και οιωνοσκόπος εκ Τελμησσού ήταν ο Αρίστανδρος, ο οποίος ακολούθησε τον Μ. Αλέξανδρο στις εκστρατείες του - βλ. Πλούτ., Αρρ., Λουκ., Bouche-Leclercq (?La divination dans l? antiquite?, Παρίσι, 1879), Γ. Λεκάκη «Οι 88 πόλεις της Βοιωτίας» (2015).
[16] Βλ. Αρρ. «Αν.»2.3.1-8.
[17] Το όνομα αυτό φαίνεται ιδιαιτέρως κοινό και αγαπητό και στον Πόντο και στην Καππαδοκία.
Επ? ευκαιρία της εκθέσεως «Η Χρυσή Εποχή του βασιλιά Μίδα» και της Φρυγίας στο Μουσείο Penn της Φιλαδέλφειας
Σε συνεργασία με την Τουρκία!
Ανοικτή έως τις 27 Νοεμβρίου
ΜΕΡΟΣ Α
Τι κρύβεται πίσω από την θρυλική ιστορία του Μίδα προικισμένου με την «χρυσή αφή»; Αυτό είναι το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί? Και δεν απαντιέται με κιβώτια γεμάτα χρυσό?
Παρ? όλ? αυτά, μια εντυπωσιακή σειρά από 150 αντικείμενα - περισσότερα από 120 είναι ειδικά δανεισμένα από τέσσερα μουσεία της Τουρκίας! ? προσπαθούν να δείξουν το μεγαλείο του ισχυρού ηγεμόνος του Φρυγικού Βασιλείου, στην έκθεση «Η Χρυσή Εποχή του βασιλιά Μίδα» («The Golden Age of King Midas'»), μια μοναδική έκθεση, που ξεκίνησε ήδη στο Μουσείο Penn στην Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ, σε συνεργασία με την Τουρκία. Με ειδική εορτή έγιναν τα εγκαίνια το περασμένο Σάββατο. Η έκθεσις θα διαρκέσει μέχρι τις 27 Νοεμβρίου 2016.
Οι αινιγματικοί Φρύγες ήταν ένας μακεδονο-θρακικός λαός που εκυριάρχησε στο μεγαλύτερο μέρος της εκτάσεως που κατέχει νυν τώρα η Τουρκία, σχεδόν 3.000 χρόνια πριν!
Ο Γόρδιος, το Γόρδιον και ο γόρδιος δεσμός: Απ? τις Αιγαίς (Έδεσσα) στην Φρυγία
Το Γορδίειον ή Γόρδειον ή Γόρδιον, ήταν πόλις και πρωτεύουσα της Μεγάλης Φρυγίας, κτισμένη επί της δεξιάς όχθης του ποταμού Σαγγαρίου, στην συμβολή του με τον παραπόταμό του, Θύμβρο[1], στα σύνορα Φρυγίας-Γαλατίας[2]. Ο κάτοικος ελέγετο Γορδιεύς. Αργότερα, η πόλις ονομάσθηκε Νέο Γόρδιο και Ιουλιούπολις.
Τα αρχαιότερα ίχνη κατοικήσεως στην περιοχή του Γορδίου ανάγονται στην 3η χιλιετία π.Χ.[3], ίσως από Χετταίους και μινωίτες Κρήτες. Στο Polatli του Γορδίου η ανασκαφή από τους Seton Lloyd και Nuri Gokce ολοκληρώθηκε το 1949. Εντοπίσθηκε ένα σύνολο από 31 κατοικίες, που χρονολογούνται από το 3000 έως το 1200 π.Χ. Στο Polatli δε, ευρέθησαν τύμβοι της 3ης χιλιετίας π.Χ. που παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα με αυτούς του Γορδίου. Ευρέθησαν πολλοί κιβωτιόσχημοι τάφοι και αντικείμενα καθημερινής χρήσεως, όμοια με τα της ιδίας εποχής, που ευρέθησαν στην έκταση από την Τροία και την ΒΔ. Ανατολία έως το βόρειο τμήμα της Συρίας! Η δε σχέσις Φρυγίας-Τροίας προκύπτει και από την καταγωγή της Εκάβης, που ήταν από την κοιλάδα του Σαγγάριου, από την αμπελόεσσα Φρυγία! Το 1500-1100 π.Χ. υπήρχε μαζική παραγωγή αγγείων στην περιοχή, με τροχό αγγειοπλαστικής, σαν κι εκείνων των Χετταιο-Κρητών (Ετεοκρητών)[4]. Κάποια είχαν και ιερογλυφικά χαραγμένα στην σφραγίδα τους.
Επισήμως, η περιοχή κατοικείται από Βρίγες / Βρύγες (> Φρύγες)[5], έναν ελληνικό, θρακο-μακεδονικό, λαό που κατοικούσε στην έκταση της νυν Δυτικής Μακεδονίας και βορειότερα έως τον Ίστρο ποταμό (Δούναβη), κατά τον 12ο αι. π.Χ. Ακόμη και σήμερα, η μεγάλη εύφορη περιοχή που πρικλείεται στο τρίγωνο Έδεσσας (αρχαίες Αιγαί)[6] Πέλλης - Βέρροιας Ημαθίας - Σιάτιστα-Εράτυρα Κοζάνης, αλλά κυρίως στην περίρρυτο κοιλάδα της Εδέσσης και στους πρόποδες του Βερμίου[7] στην Δυτική Μακεδονία, αποκαλείται «Κήποι του Μίδα», όπου εφύτρωναν «αυτόματα» τα περίφημα 60φυλλα ρόδα?[8] Στον αρχαιολογικό χώρο της Εδέσσης δε, υπάρχουν πάρα πολλές εγχάρακτες ενεπίγραφες στήλες σε κίονες, σε δεύτερη χρήση, από ναούς της φρυγικής θεάς Κυβέλης, που υπήρχαν στην περιοχή. Η κεραμική του 12ου αι. που βρέθηκε στο Γόρδιον, παραλληλίζεται με την σύγχρονή της κεραμική της Τροίας (του στρώματος VII, του β΄ μισού του 12ου αι.). Την ίδια εποχή [9] κτίζονται πολλά μεγαλόπρεπα κτήρια με μορφή μεγάρου, με έναν ημι-ανεξάρτητο προθάλαμο πριν από την κύρια αίθουσα, αλλά κανένα δεν χαρακτηρίσθηκε από τους αρχαιολόγους «παλλάτι».
Οι Φρύγες ελάτρευαν την Κυβέλη ή Νανά (η σελήνη Μεν < Μήνη), τον Δία (ως Βαγαίο ή Σαβάζιο = σεβαστό)[10], τον θεό της βλαστήσεως, Άττυ, τον Μάνη (Μήνο)[11], τον Διόνυσο, αλλά και την Αθηνά, αφού το παλλάδιόν της είχε μεταφερθεί στην Φρυγία! Η σχέσις τους με τους Δελφούς, δείχνει και λατρεία του Απόλλωνος. Στον Πεσσινούντα λατρευόταν και ο μέλας λίθος (βαίτυλος). [12]
Ιδρυτής της πόλεως του Γορδίου ήταν ο ομώνυμος βασιλιάς της Φρυγίας, Γορδίας ή Γόρδιος Α΄ [13] . Αυτός ήταν ένας απλός γεωργός, εφευρέτης άλυτου δεσμού του ζυγού με τον ρυμό της αμάξης. Κάποτε, καθώς όργωνε, ένας αετός (ιερό πτηνό του Διός) έκατσε στον ζυγό του και δεν μετακινήθηκε έως την ώρα που ξέζεψε το βόδι από το άροτρο. Αυτό τον τρόμαξε, διότι ο αετός δεν στέκει τόσες ώρες ακίνητος.[14] Έσπευσε τότε στους απολλωνιαστές μάντεις Τελμησσείς[15] να πάρει εξήγηση. Στον δρόμο, συνάντησε μια κοπέλλα από αυτό το μαντικό γένος, η οποία του είπε πως ο αετός ήθελε να θυσιάσει στον Δία. Ο Γόρδιος ακολούθησε την συμβουλή της. Μάλιστα νυμφεύτηκε αυτήν την κοπέλλα, η οποία ήταν η Κυβέλη, με την οποία απόκτησαν έναν υιό (τον Μίδα).
Όταν ενηλικιώθηκε ο Μίδας, ο Γόρδιος και η μάντισσα εκίνησαν να πάνε στην πόλη, διότι η χώρα τους υπέφερε από εμφύλιες διαμάχες. Έφθασαν τότε στην λαϊκή συνέλευση. Αλλά υπήρχε ο χρησμός στους Βρύγες πως τον πρώτο που θα συναντούσαν να πήγαινε με άμαξα στο ιερό του Διός, αυτόν να έκαμαν βασιλάρχοντά τους. Και πρώτος ήταν ο Γόρδιος Α΄. Όταν οι Θρακομακεδόνες Βρύγες με τον Γόρδιο μεταναστεύουν ανατολικότερα, παίρνουν μαζί τους και την ιερά Άμαξά τους. Ιδρύουν το Γόρδιο και την τοποθετούν τελετουργικά στον ναό του Διός, που ήταν στην ακρόπολι της πόλεως. Αφιέρωσαν τον ρυμόν της ιεράς αμάξης στον Δία. Αυτή είχε δεσμά από φλοιό κρανιάς, τον λεγόμενο «γόρδιον δεσμόν», τον οποίο δεν μπορούσε να λύσει κανείς! Σύμβολον της αδιάσπαστης ενώσεως του ανθρώπου με την γη. Όποιος έλυνε αυτόν τον δεσμό, αυτός και θα γινόταν κύριος της Ασίας! Αυτό έκαμε το Γόρδιο φημισμένο και περιώνυμο στην Ιστορία!
Το μυστήριο έφερε πολλούς στο Γόρδιο. Και τον ίδιο τον Παμμέγιστο των Ελλήνων, σαν το έμαθε. Πράγματι, μια από τις πιο σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες της πόλεως είναι η επίσκεψις (333 π.Χ.) του Μεγάλου Αλεξάνδρου εκ Κελαινών στο Γόρδιο, όπου αντί να λύσει, έκοψε δια της σπάθης του τον «γόρδιον δεσμόν»? [16] Η μακεδονική καταγωγή των Βρυγών φαίνεται να ήταν ένα επιπρόσθετο στοιχείο που ετράβηξε τον βασιλέα των Μακεδόνων στην πρωτεύουσά τους. Η πράξις έγινε παροιμιώδης φράσις στα χείλη των Ελλήνων! Έκτοτε οι Έλληνες ξέρουν πως «ό,τι δεν λύνεται, κόβεται»? Πάντως σήμερα, το Μουσείον του Γορδίου, αυτοδιαφημίζεται ως ένα ακόμη μέρος όπου περπάτησε και έδρασε ο Μ. Αλέξανδρος?
Αλλά οι μεταγενέστεροι βασιλείς της Φρυγίας έφεραν παραδοσιακώς το όνομα του προπάππου τους, ιδρυτού του Γορδίου [17]. Έτσι, φαίνεται πως τα ονόματα Γόρδιος και Μίδας/Μίτας δεν ήσαν κύρια ονόματα ανθρώπων, αλλά δυναστικά αξιώματα (όπως, μίνως, φαραώ, κλπ.).
......ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
[1] Στο σύγχρονο χωριό Yassihüyük, 75 χλμ. ΝΔ. της Άγκυρας.
[2] Υπάρχει και άλλη πόλη Γόρδιον, στα σύνορα Φρυγίας-Πισιδίας, γνωστή από ελληνική επιγραφή, ευρεθείσα στο χωριό Γουνδάνι. Και άλλη πόλις, με το όνομα Γορδίου Τείχος, στην Ανατ. Καρία, στον νυν χωριό Γιορλέ, οχυρωθείσα από τον Μίδα του Γορδίου Α΄.
[3] Κοντά στο σημερινό χωριό Παβί.
[4] βλ. Ευήμερο, όπως διασώζει ο Διόδωρος Σικελιώτης.
[5] Οι Αθηναίοι διατείνονταν ότι η Φρυγία επήρε το όνομά της από την ομώνυμη κόρη του Κέκροπος!
[6] Πόλις που ίδρυσαν οι Τημενίδες εξ Άργους, Περδίκκας, Γαυάνης, Αέροπος.
[7] Βλ. Ηρόδ. 8.138.
[8] Βλ. ρεπορτάζ Γ. Λεκάκη «Το .....εξηντάφυλλο ....τριαντάφυλλο της Εδέσσης» στις ΦΡΥΚΤΩΡΙΕΣ: https://www.youtube.com/watch?v=wk2f6IDqW9s
[9] Καλείται «αρχαιο-φρυγική» (älterphrygischen).
[10] Οι ιερείς του ελέγοντο Γάλλοι και ήταν οργανωμένοι σε σωματεία ? βλ. Γ. Λεκάκη «Ο Πόντιος Γάλλος, οι Γάλλοι, οι Γαλάτες και οι Φρύγες Φράγκοι», στην εφημ. «Ελληνική Αγωγή», φ. 37, Μάρτιος, 2000.
[11] Εδώ εμπλέκεται ο Κρης Μίνως.
[12] βλ. Γ. Λεκάκη «Η λατρεία του λίθου» στο περ. «Φαινόμενα» της εφημ. «Ελεύθερος Τύπος», 25.5 και 1.6.2013.
[13] βλ. Στρ. 12.5.3, Στέφ. Βυζ.
[14] Αυτό πρέπει να μας υποψιάσει να εξετάσουμε τον μύθο ως αστρόμυθο. Επειδή Αετός, Βους και Άροτρο είναι και αστερισμοί, ο μύθος χρειάζεται και αστρονομική προσέγγιση.
[15] Θυμίζω πως πόλις Τελμησσός / Τερμησσός / Περμησσός υπάρχει σε Λυκία και Πισιδία, τοπωνύμια σε Λυδία, Σικελία, Βοιωτία, από τον Τελμησσό του Υπερβόρειου Απόλλωνος, ο οποίος επήγε στην Καρία. Η Τελμησσός είχε φήμη για τους μάντεις της. Ως κι επί Μ. Αλεξάνδρου! Περίφημος μάντης και οιωνοσκόπος εκ Τελμησσού ήταν ο Αρίστανδρος, ο οποίος ακολούθησε τον Μ. Αλέξανδρο στις εκστρατείες του - βλ. Πλούτ., Αρρ., Λουκ., Bouche-Leclercq (?La divination dans l? antiquite?, Παρίσι, 1879), Γ. Λεκάκη «Οι 88 πόλεις της Βοιωτίας» (2015).
[16] Βλ. Αρρ. «Αν.»2.3.1-8.
[17] Το όνομα αυτό φαίνεται ιδιαιτέρως κοινό και αγαπητό και στον Πόντο και στην Καππαδοκία.
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
