Χρονοτοπία 15.04.2015

Ένα σπάνιο, ίσως μοναδικό, και πάντως άγνωστο στο ευρύ κοινό, αλλά και τους επισκέπτας του περίφημου Μουσείου του Λούβρου, παραμένει ένα αρχαίο ελληνικό αγγείο, που έχει βρεθεί στην Ερέτρια Ευβοίας, και απεικονίζει μουσικό - και μάλιστα γυναίκα - να κουρδίζει (χορδίζει) μια λύρα!

Είναι ο πρώτος - και ίσως ο μόνος - αρχαίος χορδιστής μουσικού οργάνου που απεικονίζεται! «Πρέπει να χορδίζει την όρθια λύρα, για να μπορεί να γυρίζει τα στροφάλια και να ρυθμίζει την τάση των χορδών. Την ξαπλωτή λύρα θα την έφερε έτοιμη από το σπίτι της και την έχει πιθανώς για αναφορά», γνωμάτευσε ο Θραξ καθηγητής  Μουσικής Ακουστικής Πληροφορικής, Χ. Σπυρίδης(*), όταν είδε την παράσταση! Και συνέχισε: «Σήμερα έχομε τα ηλεκτρονικά κουρτιστήρια αντ' αυτής. Εικάζω ότι εκείνο το μαύρο επί του οποίου είναι ξαπλωμένη η λύρα πρέπει να είναι κάτι που ενισχύει τον ήχο της ξαπλωμένης λύρας. Αν ήταν μαξιλάρι, αυτό με το περιεχόμενό του θα απορροφούσε τον ήχο και θα τον καθιστούσε αδύναμο. Ίσως είναι είδος ασκού, σε ρόλο αντηχείου, που συντονιζόμενος ο εγκεκλεισμένος αέρας του, να ενισχύει τον ήχο της εκάστοτε παλλομένης χορδής της ξαπλωτής λύρας»! Όπως και να έχει το πράγμα, η παράσταση σε αυτό το έργο είναι αξιολογότατη!

Το πρώτο ερώτημα είναι το εξής:

Το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού, γνωρίζει αυτήν την μοναδική παράσταση; Εάν ναι, γιατί δεν έχει φροντίσει να υπάρχει η παράσταση σε όλα τα βιβλία Μουσικής των παιδιών μας, και σε όλα τα Ωδεία; Εάν, όχι, τότε ποιο είναι το έργο του, αν όχι η ανάδειξις του ελληνικού Πολιτισμού; Το υπ. Πολιτισμού της Ελλάδος, έχει ενδιαφερθεί να μάθει... πώς βρέθηκε το αρχαίο αυτό αγγείο στο... Λούβρο; Έχει κάνει ενέργειες να επιστρέψει στην πατρίδα του; Και τώρα που το μαθαίνει, τι ενέργειες θα κάνει από αύριο;

Και ερώτημα δεύτερον:

Γνωρίζουν στον Λούβρο την μοναδικότητα αυτής της παραστάσεως; Εάν ναι, γιατί δεν την διατυμπανίζουν, δεν την διαφημίζουν; Εάν όχι, γιατί την αποκρύπτουν, δεν την μελετούν, δεν την ανακοινώνουν;

Υποτίθεται πως ένα από τα επιχειρήματα των ξένων, που κρατούν κλεμμένα αρχαία ελληνικά έργα τέχνης, είναι πως με το να τα εκθέτουν, τα κάνουν ευρύτερα γνωστά. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, τι έχει κάνει το Μουσείο του Λούβρου για να κάνει ευρύτερα γνωστή αυτήν την μοναδική αρχαία παράσταση, που δείχνει τον υψηλότατο βαθμό μουσικότητος των αρχαίων Ελλήνων;

Βλέπετε, τα πράγματα, πολλές φορές αντί να τα εκθέτεις, σε εκθέτουν...

(*) Ο κ. Χαράλαμπος Χ. Σπυρίδης είναι καθ. Μουσικής Ακουστικής, Πληροφορικής, δ/ντής Εργαστηρίου Μουσικής Ακουστικής Τεχνολογίας, δ/ντής Τομέως Τεχνολογίας Ήχου, Μουσικοπαιδαγωγικής και Βυζαντινής Μουσικολογίας στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και κοσμήτωρ της Διεθνούς Επιστημονικής Εταιρείας της Αρχαίας Ελληνικής Φιλοσοφίας.

Την πρώτη ημέρα των εκδηλώσεων ομιλητές ήσαν ο γράφων (Γ. Λεκάκης, που μίλησα με θέμα «Η ελληνικότης των Αρβανιτών») και ο Φάνης Μαλκίδης, ο οποίος ομίλησε με θέμα «Οι Αρβανίτες της Θράκης - Ο αλλόφωνος Ελληνισμός ανάμεσα στις Συμπληγάδες της άγνοιας και της προπαγάνδας».

Περίληψη της ομιλίας του συγγραφέα Φ. Μαλκίδη από την παραπάνω εκδήλωση και απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου του «Αρβανίτες. Από την Ήπειρο στη Θράκη» (εκδ. «Γόρδιος», Αθήναι, 2014), σας μεταφέρω παρακάτω:

«Είναι γεγονός ότι ένα ιδιαίτερο στοιχείο της ανθρωπολογίας αποτελεί η μνήμη. Μνήμη που συνδέεται με τις γενιές που προηγήθηκαν, με όμορφες και δύσκολες στιγμές, με ανθρώπους, με τόπους και αντικείμενα, που είτε χάθηκαν, είτε αποκόπηκαν από τους δημιουργούς τους με βίαιο τρόπο. Για τους Έλληνες και τις Ελληνίδες, η μνήμη αποτέλεσε στοιχείο της παρούσας και της μεταθανάτιας ζωής, τρόπος συλλογικού βίου, στοιχείο σεβασμού της ζωής που υπήρξε και που θα συνεχισθεί.

Είναι πολλές οι στιγμές που καταγράφει η πλούσια μυθολογία και ιστορία μας, όπου η μνήμη των προηγούμενων και των μελλοντικών ανθρώπων καθορίζουν τις πράξεις των παρόντων. Ηρωικές και κυρίως καθημερινές πρακτικές εξαρτώνται από το πώς συμπεριφέρθηκαν στο παρελθόν οι πρόγονοι, αλλά και πώς θα τους κρίνουν οι απόγονοι.

Στην πορεία αυτή της ζωής και της Ελληνικότητας, μετέχουν Έλληνες και Ελληνίδες από διαφορετικούς τόπους και γεωγραφικές προελεύσεις, με διαφορετικές τοπικές ταυτότητες και διαλέκτους που διατηρούν όμως όλοι και όλες την κοινή Ελληνική-Ρωμαίικη μνήμη.

Έλληνες και Ελληνίδες που με την πάροδο του χρόνου ως μοναδική επιλογή επιβίωσης, έγιναν σλαβόφωνοι, βλαχόφωνοι, τουρκόφωνοι, αρβανιτόφωνοι, κ.ά, και σε κρίσιμες στιγμές ένωσαν τις δυνάμεις τους για τη συνέχεια και την ελευθερία.

Επισημαίνοντας την αλλοφωνία των Ελλήνων, ως στοιχείο διαφορετικότητας και αποτελέσματος της μακραίωνης δουλείας του ελληνικού χώρου, θα πρέπει να σταθούμε στην περίπτωση των Αρβανιτών της Θράκης, η οποία όπως και οι άλλες αποτέλεσαν και αποτελούν σημαντικό στοιχείο της ταυτότητας και της ανθρωπολογίας της μνήμης των Ελλήνων και των Ελληνίδων που αλλοφώνησαν με την παρόδο του χρόνου.

Αυτών που ξεκίνησαν από την Κορυτσά και τη Μοσχόπολη, το Βυθκούκι, το Κιαφσέζ και έφτασαν μέχρι την Αδριανούπολη, το Ζαλούφι και τους άλλους τόπους της Ανατολικής Θράκης. Αυτοί που βίωσαν τη Γενοκτονία στις αρχές του 20ού αιώνα και ακολούθησαν τον προσφυγικό δρόμο το 1922, στους οικισμούς Δίκαια, Καβύλη, Σάκκο, Κλεισσώ, Νέο Χειμώνιο, Θούριο, Σοφικό, Ασημένιο, Ρήγιο, Πύθιο, Τύχιο/Τυχερό, Τάρσιο, Πυρόλιθος, Φέρες, Πέπλος, Γεμιστή, Αρδάνιο, Άνθεια, Παλιούρι, Λάδη, Μεταξάδες, Απαλός, Βρυσικά, Πρωτοκκλήσι, Μαυροκλήσι, Κήποι, Αλεξανδρούπολη, στον Έβρο, στην Παραδημή Ροδόπης, στη Μουσθένη, στην Κάριανη Καβάλας, στον Καλό Αγρό Δράμας, στις Μάνδρες Κιλκίς, στη Σουρωτή, στο Σέδες, στο Καλοχώρι, στο Τριάδι Θεσσαλονίκης, στο Νεοχώρι, στο Παραλίμνιο, στην Νέα Πέτρα, στο Θολό, στην Κοίμηση στις Σέρρες αλλά και σε όλον τον πλανήτη!

Η ανάδειξη της πορείας και της προσφοράς των αλλόφωνων Ελλήνων, των Αρβανιτών της Ανατολικής Θράκης, έρχεται ως αποτέλεσμα της αγωνιώδους προσπάθειας ανθρώπων και σωματείων, επιστημόνων, ερευνητών και άλλων ατομικών ή συλλογικών υποκειμένων, που είδαν την αρβανίτικη ταυτότητα να αλλοιώνεται στα πλαίσια της αλβανικής προπαγάνδας και παράλληλα να εξαφανίζεται με άκομψο τρόπο, ως αποτέλεσμα άλλων προτεραιοτήτων και άγνοιας του ελλαδικού κόσμου. Είναι πολλές φορές οι περιπτώσεις στην μεν πρώτη, όπου η προπαγάνδα μπήκε ακόμη και στις οικίες των Αρβανιτών της Θράκης (του Έβρου κυρίως), ενώ στη δεύτερη έχουμε αναρίθμητες περιπτώσεις όπου απαγορευόταν η ομιλία της διαλέκτου των Αρβανιτών. Όπως άλλωστε συνέβη και σε άλλες περιπτώσεις Ελλήνων και Ελληνίδων που έγιναν σλαβόφωνοι, βλαχόφωνοι, τουρκόφωνοι, κ.ά.

Μία πολύ σοβαρή προσπάθεια άρσης της άγνοιας, της αδιαφορίας αλλά και της προπαγάνδας για τους Αρβανίτες της Θράκης έγινε στα πλαίσια των "Ανταμωμάτων" των Αρβανιτών που κατάγονται από το Ζαλούφι της Ανατ. Θράκης τον Μάρτιο του 2012 στο Νέο Χειμώνιο Έβρου, τον Ιούνιο του 2013 στο Καλοχώρι Θεσσαλονίκης και τον Ιούλιο του 2014 στο Παραλίμνιο Σερρών.

Εκεί προσκλήθηκα από τους Συλλόγους και τους ανθρώπους που προετοίμασαν και οργάνωσαν τα "Ανταμώματα" να μιλήσω για ένα θέμα, δύσκολο και σχετικά άγνωστο. Ωστόσο ο πόθος για την αλήθεια και την ισότιμη παρουσία και συμμετοχή των Αρβανιτών της Θράκης στον ελληνικό κόσμο, έδειξε ότι τα εμπόδια μπορούσαν να εξαφανιστούν.

Στις συναντήσεις αυτές, όπου συμμετείχαν Αρβανίτες που κατάγονται από τα χωριά της Ανατολικής Θράκης και κατοικούν σε όλην την Ελλάδα και το εξωτερικό, έγινε με έντονο τρόπο, λόγω της μεγάλης συμμετοχής και της θέλησης των οργανωτών και των συμμετεχόντων, αφ' ενός η προβολή της πλούσιας Αρβανίτικης-Θρακικής παράδοσης, και αφ' ετέρου η αποκαθήλωση της παραπληροφόρησης, της άγνοιας και της προπαγάνδας.

Για την προσπάθεια αυτή, να αναδειχθεί η αρβανίτικη θέση στην ελληνικό κόσμο, οφείλουμε πολλά στις προηγούμενες γενιές που σε ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες κατόρθωσαν να διασώσουν την ιστορική μνήμη, δίνοντας τα βιολογικά εφόδια στους μετέπειτα αρβανιτόφωνους Έλληνες και Ελληνίδες, για να αντιπαλέψουν τη λήθη και το ψεύδος, την αδιαφορία, την εχθρότητα, την προπαγάνδα και την ιστορική άγνοια.

Σήμερα, οι απόγονοι των διασωθέντων από τη Γενοκτονία που σχεδίασαν οι νεότουρκοι και οι κεμαλικοί, οι Έλληνες αρβανιτόφωνοι της Ανατολικής Θράκης, αναλαμβάνουν την ευθύνη να αποκαταστήσουν το μεγάλο κενό από την ελληνική ιστορία και μνήμη και την αντίκρουση της προπαγάνδας.

Η προσπάθεια αυτή αποτελεί μία συμβολή στην ιστορική πορεία των Αρβανιτών της Θράκης, στην πλούσια διαδρομή μνήμης, αλλά κυρίως αποτελεί συμβολή στην προσπάθεια αποκατάστασης της αλλόφωνης πληθυσμιακής αυτής ομάδας του ελληνικού λαού. Προσπάθεια η οποία είναι διακριτή και επειδή έχει πλέον τα υποκείμενά της, τους ανιδιοτελείς ανθρώπους, θα έχει και ουσιαστικά αποτελέσματα».