Χρονοτοπία 14.10.2015

Οι αρχαίοι ελληνικοί Τάφοι του Αμύντα, κοντά στην πόλη που νυν καλείται Fethiye, στην επαρχία Muğla, της ΝΔ. Τουρκίας, είναι από τα λίγα σωζόμενα λείψανα της αρχαίας ελληνικής πόλεως Τελμησσού[1] της Λυκίας. Η Τελμησσός ήταν μια από τις πρώτες πόλεις της αρχαίας Λυκίας! Ιδρύθηκε από τον υιό του Απόλλωνος και της Θεμιστούς, θυγατρός του βασιλέως των Υπερβορείων. Και κατά πατέρα, ήταν περίφημη για τους μάντεις της![2]  Γι’ αυτό και - τυπικώς - είναι ένας προστατευόμενος αρχαιολογικός χώρος και σίγουρα ένα δημοφιλές τουριστικό θέρετρο στην Τουρκία. Οι μεγαλύτεροι απ? αυτούς τους τάφους, υψηλά επάνω στον βράχο, όπου και ο βασιλικός τάφος του Αμύντα, έχουν γίνει το σύμβολο της Fethiye. Αλλά υπάρχουν πολλοί άλλοι εξέχοντες αρχαίοι λυκιακοί τάφοι, στον ίδιο λόφο και στην γύρω περιοχή. Χρονολογούνται από το 400 π.Χ. Οι περισσότεροι απ? τους τάφους αυτούς ευρίσκονται σε προστατευόμενη αρχαιολογική ζώνη και τους επισκέπτονται πολυάριθμοι ξένοι τουρίστες κάθε χρόνο, προσφέροντας χρήμα και αίγλη στην σημερινή πόλη της Τουρκίας, που καμαρώνει οικειοποιούμενη κάτι που δεν της ανήκει…

Γιατί τα λέω όλα αυτά; Διότι, ορισμένοι από τους τάφους αυτούς, που είχαν την? ατυχία να ευρίσκονται έξω από τα τείχη της αρχαιολογικής ζώνης, και δεύτερη ατυχία μιας περιοχής που έχει καταπατηθεί από? Τούρκους ασεβείς και αδιάφορους για τον πολιτισμό, χρησιμοποιούνται ως? δωρεάν αποθήκες από τους Τούρκους κατοίκους της Fethiye!!!

Οι τάφοι αυτοί, οι οποίοι κατά μέσον όρο είναι διαστάσεως 1,5 Χ 2 μ., έχουν γίνει γεμίσει με σκουπίδια, που οι Τούρκοι δεν θέλουν να? αποθηκεύουν στα σπίτια τους! Οι Τούρκοι είδαν αρχαία μνημεία και τα πέρασαν για σκουπιδοτενεκέδες! Έτσι έβαλαν μέσα σε αυτές, κουτιά με χρώματα, χαρτόνια, ελαστικά αυτοκινήτων, κομμάτια ξύλου και πλαστικές φιάλες! Ζιζάνια, θάμνοι, και αδέσποτοι σκύλοι? σκυλεύουν τους τάφους των προγόνων των αρχαίων Ελλήνων, οι οποίοι μεγαλούργησαν εκεί και δίδαξαν πολιτισμό, όταν οι πρόγονοι των Τούρκων ζούσαν σε τσαρτνάκ / τσαντήρια, κάπου στα βάθη της Μογγολίας?

Οι τάφοι αυτοί είναι ιδιαίτερα ευνοϊκοί για την διατήρηση του περιεχομένου τους, διότι είναι δροσεροί κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και επειδή συγκρατούν την βροχή κατά τη διάρκεια του χειμώνα, οι Τούρκοι έχουν φυτέψει ελαιόδενδρα γύρω τους, έτσι ώστε οι διαβάτες έξω απ? αυτούς, να μην τους παρατηρούν!

Ο υπεύθυνος του τουρκικού ταξειδιωτικού γραφείου TÜRSAB του Fethiye, S. Tasci εξηγεί ότι «οι τάφοι των βράχων είναι μερικά από τα πιο σημαντικά απομεινάρια της αρχαίας ελληνικής λυκιακής πόλεως της Τελμησσού, και η κατάσταση έκανε το γραφείο να αισθάνεται ντροπή όταν πηγαίνει εκεί επισκέπτες. Η παραμέληση και η κακή χρήση των τάφων αμαυρώνει την εικόνα του Fethiye. Εξακολουθούμε να προσφέρουμε εκδρομές για τους τουρίστες εκεί. Οι Ευρωπαίοι τουρίστες που βλέπουν τα ιστορικά ερείπια στην περιοχή και την ανύπαρκτη φύλαξη, επισημαίνουν πως οι Τούρκοι δεν έχουν κανέναν σεβασμό για την ιστορία [σ.σ. των λαών που κατέκτησαν] και δεν κάνουν καμμία προσπάθεια να την διατηρήσουν. Θα ήθελα να ζητήσω από τους εντόπιους για να αναλάβουν δράση και να βοηθήσουν την διατήρησή τους. Αυτή η περιοχή είναι μια τεράστια κληρονομιά για την Fethiye. Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός να προστατεύσουμε την εικόνα των τάφων».

«Οι τουρίστες που επισκέπτονται την περιοχή φεύγουν σοκαρισμένοι όταν βλέπουν αυτές τις σκηνές. Έρχονται από την άλλη άκρη του κόσμου για να δουν αυτά τα ιστορικά ερείπια, αλλά εμείς τα χρησιμοποιούμε ως αποθήκες! Αυτό δείχνει πόσο λίγο νοιάζονται, τόσο το κράτος μας, όσο και οι πολίτες του, για την ιστορική τους αξία. Το μόνο που κάνουμε είναι να γράφουμε γκράφιτι στους αρχαίους τοίχους, και μερικές φορές να τους? σπάμε για διασκέδαση. Ζούμε στην κορυφή του πολιτισμού αρκετών χιλιάδων χρόνων ιστορίας, αλλά το μόνο που κάνουμε είναι να το καταστρέφουμε», λέει και ο μηχανικός F.Dogan?

Για περισσότερα: BGN News, 3.10.2015. Και για την περιοχή της Λυκίας, Γ. Λεκάκη «Η άγνωστη Μ. Ασία», εκδ. Κάδμος, 2008.

Το Göbekli-tepe ευρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου, περίπου 15 χλμ. μακριά από την Σανλιούρφα στην ΝΑ. Τουρκία. Αρχικώς ανασκάφηκε από τον καθηγητή Klaus Schmidt, από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο. Ο Schmidt είχε ταξιδέψει στην τοποθεσία, επειδή έχει ακούσει γι? αυτήν, από άλλες προηγούμενες επισκέψεις ανθρωπολόγων, από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο και το Πανεπιστήμιο της Κωνσταντινουπόλεως το 1960. Και τα δύο παραπάνω πανεπιστήμια? αγνόησαν την τοποθεσία, πιστεύοντας ότι δεν είναι τίποτε περισσότερο από ένα? μεσαιωνικό νεκροταφείο! Τι ήταν τελικά; Μια πόλη του 10.000 π.Χ.(!) και μια από τις πιο μεγάλες γκάφες των Πανεπιστημίων!..

Μια πόλη που αποτελείται από μια σειρά κυκλικού και ελλειπτικού σχήματος διαμερισμάτων. Με πολλά από τα στοιχεία που ανακαλύφθηκαν σε αυτήν, να μην έχουν ξανασυναντηθεί πουθενά αλλού στον κόσμο! Και, επομένως, είναι η πρώτη αναφορά του είδους τους!

Οι ανασκαφές που διεξάγονται στην αρχαία, αινιγματική προς το παρόν, πόλη στο Göbekli-tepe στην έκταση που κατέχει εδώ και λίγους αιώνες η σύγχρονη χώρα, που συμβατικώς ονομάσθηκε Τουρκία, έχουν φέρει στο φως αρχαία εικονογράμματα, σε οβελίσκους, που θα μπορούσαν να είναι τα αρχαιότερα γνωστά εικονογράμματα, που έχουν ανακαλυφθεί ποτέ!

Το εικονόγραμμα είναι μια εικόνα, που μεταφέρει νοήματα, μέσα από την ομοιότητά της με ένα φυσικό αντικείμενο. Τέτοιες εικόνες έχουν ευρεθεί συχνότερα σε εικονογραφικές γραφές, όπως λ.χ. τα ιερογλυφικά ή άλλες χαρακτηριστικές γραφές, που χρησιμοποιήθηκαν πρώτα από τους αρχαίους? Σουμερίους, πίστευαν οι επιστήμονες έως τώρα, αγνοώντας τα κρητικά ιερογλυφικά, που είναι πολύ παλαιότερα των σουμεριακών. [3] Να, όμως, που τα αρχαιολογικά δεδομένα αλλάζουν την «γνώση» και φέρνουν τα «εικονογράμματα» πιο κοντά στον? αιγαιακό πολιτισμό! [4]

«Η σκηνή στον οβελίσκο που ανακαλύφθηκε στο Göbekli-tepe θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως το πρώτο εικονόγραμμα του κόσμου, επειδή απεικονίζει ένα γεγονός θεματικά», εξήγησε ο διευθυντής του Μουσείου Şanlıurfa, Μουσλούμ Ercan, που είναι και ο επί κεφαλής της ανασκαφής στο Göbekli-tepe. «Απεικονίζει ένα ανθρώπινο κεφάλι στο πτερό ενός γύπα και ένα ακέφαλο ανθρώπινο σώμα κάτω από την επιτύμβια στήλη. Υπάρχουν διάφορα σχήματα, όπως οι γερανοί και οι σκορπιοί γύρω απ? αυτό το σχήμα. Αυτή η εικόνα είναι το πρώτο παράδειγμα εικονογράμματος στον κόσμο. Δεν είναι τυχαία στοιχεία. Βλέπουμε αυτά τα είδη σε απεικονίσεις σε τοίχους στο Catalhoyuk (Δυτ. Τουρκία), αλλά εκεί είναι του 6.000-5.000 π.Χ.».

Άλλος μεγαλιθικός οβελίσκος εικονίζει βίσσωνα, αλεπού και γερανό μαζί. Αυτό μας παραπέμπει σε θρακική επιρροή, αφού, όπως έχω γράψει[5], εκ της Βισσωνίας/Βιστωνίας Θράκης διεδόθη και ονοματίσθη ο βίσσων! Πάντως το Göbekli-tepe έκανε τους ιστορικούς και τους μελετητάς να επανεξετάσουν τις απόψεις τους για τις τεχνολογικές ικανότητες των ανθρώπων της Λίθινης Εποχής?

Τα ευρήματα που ανακαλύφθηκαν στην αρχαία πόλη, έδωσαν πληροφορίες για τα αρχαία ταφικά έθιμα της περιοχής, κατά τα οποία, τα σώματα έμεναν στο ύπαιθρο για τα αρπακτικά πουλιά, όπως τα όρνεα, προκειμένου να φαγωθούν απ? αυτά! Σύμφωνα με τον κ. Ερκάν, αυτό επέτρεπε η ψυχή του νεκρού να μεταφέρεται στον Ουρανό. Ονομαζόταν «ταφή στον ουρανό» και απεικονίζεται στους οβελίσκους του Göbekli-tepe. Αυτές οι τελετές πραγματοποιούνταν μέσα και γύρω από την πόλη περίπου 12.000 χρόνια πριν από σήμερα?

Χειροποίητα αντικείμενα που ευρέθησαν στην ίδια περιοχή, αποδεικνύουν ότι η πόλις ήταν για τελετουργική χρήση μόνον – μια θρησκευτική πολιτεία, όπως σήμερα το Θιβέτ, ή το Άγ. Όρος - και όχι για ανθρώπινη εργασία. Ήταν δηλ. μια Ιερά Πόλις, ένα ιερό! Κάθε μια από τις 20 οικοδομές που ευρέθησαν σε αυτήν, αποτελείται από έναν δακτύλιο από τείχη, που περιβάλλουν δύο σε σχήμα Τ μνημειώδεις πυλώνες, μεταξύ 3-6 μ. ύψος και βάρους 40-60 τόνων! (Εργασίες με γεω-ραντάρ απεκάλυψαν συνολικά στοιχεία για 23 ναϊκές δομές στην περιοχή!) Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν, λοιπόν, ότι Göbekli-tepe χρησιμοποιήθηκε ως θρησκευτικό κέντρο. Δύο από τους οβελίσκους στην ιερά πόλι κατασκευάσθηκαν με την μορφή «Τ», ο ένας απέναντι από τον άλλο, μέσα σε έναν κύκλο μικρότερων στρογγυλών οβελίσκων.

Υπάρχουν κι άλλες εικόνες, κυρίως ζώων, όπως αλεπούδες, φίδια, αγριογούρουνα, γερανοί και πάπιες.

Όλα αυτά θέτουν ερωτηματικά, θέλουν εξηγήσεις και αποκωδικοποίηση για το τι ήθελαν να μας αφήσουν αυτοί οι αρχαίοι κάτοικοι σε εμάς?

Ο κ. Ercan είπε ότι το Μουσείο της Şanlıurfa περιέχει ένα μικρό γλυπτό ενός χοίρου, που ανακαλύφθηκε μπροστά από τον κεντρικό ναό του Göbekli-tepe. Τέτοια αγάλματα μπορεί να απεικονίζουν ιερά όντα.

Οι εργασίες αυτήν την στιγμή, γίνονται για να μπει μια στέγη στην βασική υποδομή του χώρου, για να καλύψει την περιοχή και να συμβάλει στην διατήρηση των οικοδομών και των καλλιτεχνημάτων. Μόλις ολοκληρωθεί θα ακολουθήσει η κατασκευή οροφής. Πρόκειται για ένα πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ενώσεως και οι αρχαιολόγοι έχουν ως στόχο να το ολοκληρώσουν σε 8 μήνες.

Έως σήμερα, λοιπόν, το Göbekli-tepe παραμένει ο αρχαιότερος γνωστός ναός στον κόσμο!

Για περισσότερα: εφημ. «Hurriyet Daily News», και R. Whitlock «Archaeologists find 12,000-year-old pictograph at Gobeklitepe», http://www.ancient-origins.net

[1] Αναφέρεται και Τελμησός / Τερμησσός / Τερμησός και Τελμισσός / Τελμισός.

[2] Πιο γνωστός, ο Αρίστανδρος, περίφημος μάντης και οιωνοσκόπος, ο οποίος ακολούθησε τον Μ. Αλέξανδρο στις εκστρατείες του ? βλ. Πλούτ., Αρρ., Λουκ. και Bouche-Leclercq «La divination dans l? antiquite», Παρίσιοι, 1879.

[3] Εικονογράμματα χρησιμοποιεί και ο κινεζικός πολιτισμός, και ακόμη ορισμένοι «μη εγγράμματοι πολιτισμοί» (όπως λέγονται) σε περιοχές της Αφρικής, της Ν. Αμερικής και της Ωκεανίας, όπου εξακολουθούν να τα χρησιμοποιούν! Ως γνωστόν, τα εικονογράμματα απαιτούν για να διαβαστούν την λειτουργία μεγαλύτερου μέρους του εγκεφάλου.

[4] Βλ. άρθρο του Γ. Λεκάκη με τίτλο «Στον ελλαδικό χώρο είχαμε γραφή, 4000 χρόνια πριν τους Σουμερίους!.. Λαλίστατα τα ευρήματα ανατρέπουν την θεωρία του «φοινικισμού», περί δήθεν προελεύσεως του ελληνικού αλφαβήτου από το φοινικικό...», στην στήλη «Χρονοτοπία» στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 19.2.2013.

[5] Βλ. άρθρο του Γ. Λεκάκη με τίτλο «Βίστωνες: Οι πρώτοι? «καουμπόηδες»? Δυο αινιγματικοί «μάγοι» και 350 ζωγραφιές με άλογα, βίσσωνες, ρινόκερους, ακρίδες και ανθρωπόμορφα όντα!», στην στήλη «Χρονοτοπία» στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής, 9.9.2015.