ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΦΩΚΑΙΑ
Η Σφαγή των Ελλήνων της Φώκαιας το 1914, από τους Τούρκους:
Πρόβα τζενεράλε για ό,τι θα επακολουθούσε
Την Κυριακή που μας έρχεται, 12 Ιουνίου, είναι η αποφράδα ημέρα για την Φώκαια, τους Φωκιανούς και συνεπακόλουθα για όλον τον ελληνισμό, ο οποίος μετρά άλλη μια πληγή, άλλη μια γενοκτονία, άλλη μια προδοσία, δεδομένου ότι η επίσημος Πολιτεία δεν έχει κάνει ακόμη μέχρι σήμερα τίποτε για την αναγνώριση αυτής της ειδεχθούς πράξεως των γειτόνων, έναντι των ιερών νεκρών τέκνων της. Και εξακολουθεί, με «παρά φύσιν» υπόυργους Παιδείας, να δηλώνουν διάφορα άσχετα, ανιστόρητα, να συνεχίζουν ανενημέρωτοι, να σφυρίζουν αδιάφοροι και να σκαρώνουν αυθαίρετα σενάρια στο βοθρομυαλό τους.
Αυτόπτες μάρτυρες της εκτελέσεως της Γενοκτονίας στην Παλαιά Φώκαια υπήρξαν αρκετοί ξένοι όπως, οι: Loretz (καθηγητής του Αμερικάνικου Κολλεγίου), Felix Sartiaux (Γάλλος μηχανικός)*, το ζεύγος de Andria (διευθυντής του Δημόσιου Οθωμανικού Χρέους), Edward Whithel (Άγγλος έμπορος), Belhomme (ασφαλιστής) και οι Γάλλοι αρχαιολόγοι Vedova και Mancient. Ο τελευταίος συνέταξε γαλλιστί την έκθεση «Οι τελευταίες μέρες της Φώκαιας».
Η Σφαγή και η λεηλασία της Φώκαιας, από τους Τούρκους, το 1914 θεωρήθηκε ως «η prova generale της Γενοκτονίας του ελληνισμού της Ανατολής»! Στις βιαιότητες έλαβαν μέρος και οι ίδιοι οι συμπολίτες των Ελλήνων, οι Τούρκοι κάτοικοι της Παλαιάς Φώκαιας (που είχε 7.000 Έλληνες κατοίκους) με ηγέτη τον ίδιο τον δήμαρχο Χασάν-μπέη! Και ο κεντρικός ναός της Αγ. Ειρήνης κατεστράφη πλήρως. Απόδειξις της καταλήψεως της πόλεως, ήταν ο μουεζίνης που έψαλε το εζάνι από το κωδωνοστάσιο της εκκλησίας. Αλλά οι προαναφερόμενοι Γάλλοι έσωσαν εκατοντάδες ζωές, όταν «κατά την διάρκεια της νύκτας οι οργανωμένες συμμορίες εξακολούθησαν την λεηλασία της πόλεως. Ήλθε το ξημέρωμα και συνεχιζόταν ο εμπρησμός των σπιτιών. Βγήκαμε έξω αμέσως, εμείς οι τέσσερις, και είδαμε το πιο φρικτό θέαμα το οποίο είναι δυνατόν να ονειρευθεί κανείς: Αυτές οι ορδές, οι οποίες είχαν εισέλθει στην πόλη, ήταν οπλισμένες με τουφέκια Gras και το ιππικό με μουσκέτα. Σπίτια μέσα στις φλόγες! Απ' όλες τις κατευθύνσεις οι χριστιανοί έσπευδαν να αναζητήσουν βάρκες για να φύγουν μακριά, αλλά από το βράδυ δεν είχε απομείνει καμμία. Κραυγές τρόμου αναμειγνύονταν με τους ήχους των βολών. Ο πανικός ήταν τόσο μεγάλος, ώστε μια γυναίκα με το παιδί της πνίγηκε σε 60 εκατοστά νερού». Και η έκθεσις καταλήγει: «Είναι εκτός αμφιβολίας ότι η λεηλασία υπήρξε κίνημα ωργανωμένον. Ήτο κίνημα σκοπόν έχον να εκδιώξη εκ των παραλίων τους κατοίκους "ραγιάδες" (Έλληνας οθωμανούς υπηκόους) το πλείστον. Δεν είναι δυνατόν να παραδεχθή τις, ότι οι επιδράμοντες ούτοι λησταί θα διέθετον τόσα πολεμικά όπλα, εάν δεν εξωπλίζοντο εκ των προτέρων. Εκ μέρους των χριστιανών της Π. Φωκαίας ουδεμία αντετάχθη άμυνα. Όσοι εφονεύθησαν ή ετραυματίσθησαν δεν έπεσαν αμυνόμενοι, έπεσαν απλούστατα θύματα σφαγής» (βλ. Mancient «Οι τελευταίες μέρες της Φώκαιας»). Ο Ταλαάτ εθεώρησε υπαίτιο τον. καϊμακάμη, τον οποίο, όμως, δεν τιμώρησε ποτέ.
Στις 13.6.1914 ένα φορτηγό ατμόπλοιο μετέφερε στην Θεσσαλονίκη περίπου 3.000 Φωκαείς. Σε αυτό επέβαιναν 1.000 παιδιά, σε τραγική κατάσταση, που έκλαιγαν από νευρικό κλονισμό που είχαν υποστεί.
Στην Μασσαλία κ.ά. γαλλικές πόλεις οργανώθηκαν έρανοι υπέρ των θυμάτων της Φώκαιας. Οι Μασσαλιανοί δεν ξέχασαν πως η πόλις τους είναι ίδρυμα των Φωκαέων! Εν τέλει, κάποιοι πρόσφυγες της Φώκαιας (όπως κ.ά. περιοχών της Δυτικής Μ. Ασίας) επέστρεψαν στις πατρογονικές εστίες τους μετά το 1918. δυστυχώς όμως για να ξανα-υποστούν μια ακόμη, μαζική αυτήν την φορά, γενοκτονία, αυτήν του Αυγούστου του 1922.
ΠΗΓΗ: Βιβλία του συγγραφέως Γ. Λεκάκη «Ναζί οι βάρβαροι του 20ού αι.» (εκδ. Κάδμος, 2013) και «Ντοκουμέντα Γενοκτονίας» (εκδ. εφημ. «Καρφί», 2016).
Και: Γ. Λεκάκη «Αφιέρωμα στην Μασσαλία, την αρχαία ελληνική πόλη των Φωκαέων πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2013», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής 3, 10, 17, 24 και 31.1.2012. Και «Κατασκευή τουρκικού δημόσιου έργου απειλεί τους αρχαίους ελληνικούς τάφους της Φώκαιας!», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής 10.2.2016.
Επίσης, Γ. Λεκάκη «Εκατό χρόνια από την καταστροφή της Φώκαιας Μ. Ασίας», στην εφημ. «Κόντρα News», 18.2.2015. Και «Φωκιανή κουρίτα», στην εφημ. «Θεσσαλονίκη», 12.2.1999.
Και: Ν. Ουζούνογλου (καθηγητού Ε.Μ.Π.) «Η καταστροφή της παλαιάς Φώκαιας της Ιωνίας (Ιούνιος 1914)», στην εφημ. «Ο Πολίτης», Μάρτιος 2007.
(*) Ο Σαρτιώ ήταν ο πρώτος που οργάνωσε αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αρχαία Φώκαια, το 1913, το 1914 και το 1920, με χρηματοδότηση του γαλλικού κράτους. Μεγάλη έκθεση σπάνιων φωτογραφικών τεκμηρίων, με θέμα την ιστορία και τον πρώτο διωγμό των Ελλήνων της Φώκαιας (1913-1920), παρουσιάσθηκε στο Μουσείο Ιστορίας της Μασσαλίας, (25 Μαρτίου-16 Μαΐου 2009). Βλ. και «Φώκαια 1913-1920-Η μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιώ». Πολυτελέστατος τόμος 320 σελίδων, με 200 φωτογραφίες και κείμενα του Φ. Σαρτιώ, κείμενα των Χ. Γιακουμή, του Γάλλου αρχαιολόγου Ant. Hermary και του Μαν. Τσαλικίδη, προέδρου της κοινότητος Παλαιάς Φώκαιας Αττικής.
ΠΑΛΑΙΑ ΦΩΚΑΙΑ
Και τώρα σας γνωστοποιώ ένα κείμενο για την Παλαιά Φώκαια, της Πολυμνίας Λασκάρεως, που εδημοσιεύθη στην εφημερίδα «Ελληνική Επιθεώρηση» (της Ευγενίας Ζωγράφου!), τ. 40, τον Φεβρουάριο του 1911:
«Εις το βάθος μικρού χαριέντος κολπίσκου εκτείνεται λευκή
και καθαρά η Παλαιά Φώκαια.
Γυμνά βραχώδη όρη περιστέφουν τον μικρόν κόλπον, την είσοδον του οποίου κλείει φρούριον ερειπωμένον ενετικής εποχής. Άλυσσον μικρών νησίδων αποτελεί η απέναντι πλευρά, εκεί δε ο μικρός ούτος κόλπος χωρίζεται εις διάφορους άλλους μικρότερους κολπίσκους αμμώδεις ή απότομους θραύεται με ροήν ή διολισθαίνει κυλίον την άμμον.
Όταν ο άνεμος πνέει σφοδρός, πλοιάρια αλιευτικά με τα ιστία αναπεπταμένα διασχίζουν την θάλασσαν γοργά, όταν δε πάλιν επικρατεί γαλήνη τότε τα ιστία χαλαρώνονται και ως πληγομέναι πτέρυγες πτηνών, τας οποίας η σφαίρα βαρύνει, πότε τανύονται και πότε πάλιν πίπτουν εις τα πλευρά των πλοίων. Βραχίων απότομος και υψηλός χωρίζει τον κόλπον της Φώκαιας εις δύο άλλους κολπίσκους, επ' αυτού δε πυκνή και μεσαιωνική εγείρεται η τουρκική συνοικία.
Λευκός μιναρές προβάλλει μεταξύ των οικιών, αι περισσότεραι των οποίων είναι εκτισμέναι επί των επάλξεων ετέρου παλαιού φρουρίου. Απέναντι επί της αυτής πλευράς, υψούται ο φάρος λευκός και αυτός, βάφει δε την νύκτα τα πέριξ τα ύδατα με ερυθράς αποχρώσεις και φίλος πιστός και οδηγός των αλιέων δεικνύει εις αυτούς το τέρμα.
Παρά την παραλίαν επί της άμμου ομάδες μικρών παίδων παίζουσι διαρκώς. Οι περισσότεροι με τους πόδας εντός της θαλάσσης συλλαμβάνουσιν οκτάποδας και αχινούς, άλλοι δε σοβαρότεροι ψαρεύουσι σιωπηλώς.
Τα άσματά των, αι φωναί και οι γέλωτες ανέρχωνται μέχρι των πέριξ μικρών λόφων καλύπτοντα τον ακούραστον ψίθυρον της θαλάσσης.
Ατμόσφαιρα διαυγής και καθαρά περιβάλλει τους λόφους όπου με τα άγρια ορεινά αρώματα αναμειγνύεται της θαλάσσης η αλμυρά οσμή.
Αλλ' εις το χάριεν τούτο τοπίον το φρούριον των Ενετών, προσδίδει τόνον σοβαρώτερον, την μελαγχολικήν εκείνην χροιάν η οποία περιβάλλλει πάντοτε παν ό,τι φθίνει.
Η μανία της θαλάσσης έχει ανοίξει βαθείας πληγάς εις τας επάλξεις της, οπάς χαινούσας δι' ων τα κύματα διεισδύουσι μέχρι του βάθους αυτού. Το ύδωρ έχει λιάνη τας πλευράς του, δεσπόζει αυτού τελείως, και η βοή του όταν εξεγείρεται αντηχεί εν τω μέσω των ερειπωμένων τειχών. Απέναντι ακριβώς του φρουρίου έρχεται και δύει ο ήλιος και εις τας τρεμούσας αυτού επάλξεις, εις τα ετοιμόρροπα αυτού τείχη σκορπίζει το μεγαλείον ή την γαλήνην των τελευταίων αναλαμπών του.
Εάν από τον βράχον των πέριξ του φρουρίου η θάλασσα φαίνεται καλλίτερον, από του ύψους όμως των τειχών προσλαμβάνει περισσότερον μεγαλοπρέπειαν. Τότε η μαγεία αυτής είναι έτι ισχυροτέρα και ο φλοίσβος της ως φωνή Σειρήνος ανέρχεται ηδύτερος, ακόμη δε και ο πάταγος των μαινόμενων υδάτων της απειλητικότερος αντηχεί. Την νύκταν όταν η σελήνη εμφανίζεται μειδιώσα, η μικρά φωκαΐκή παραλία φωτίζεται απλέτως και η θάλασσα στολίζεται με ωχράς κίτρινους ταινίας υποτρεμούσας, το δε φύλλωμα των δένδρων υπό το σεληνιακόν φως μεταβάλλει το χρώμα του και γίνεται υποκίτρινον ή λευκόν. Την άκραν σιγήν διακόπτει ο μονότονος θρους της θαλάσσης, εντός δε της θαλάσσης, ο φάρος και η σελήνη βυθίζουσι τας ακτίνας των ανάπτουσι και χρυσίζουσι την επιφάνειάν των.
Τα έτη παρέρχονται, ο χρόνος τα πάντα δαμάζει και μεταβάλλει, συσσωρεύει ερείπια και ανεγείρει τείχη.
Εις το βάθος μικρού χαρίεντος κολπίσκου πτωχή, ήρεμος και λησμονημένη κοιμάται η Παλαιά Φώκαια, μακράν δε αυτής εις την άλλην άκραν της Μεσογείου και δεσπόζουσα σχεδόν αυτής, εγείρεται ακμαία, πλουσία και ταραχώδης η Μασσαλία...
Εν Π. Φωκαία τη 19η Αυγ. 1910».
Πρόβα τζενεράλε για ό,τι θα επακολουθούσε
Την Κυριακή που μας έρχεται, 12 Ιουνίου, είναι η αποφράδα ημέρα για την Φώκαια, τους Φωκιανούς και συνεπακόλουθα για όλον τον ελληνισμό, ο οποίος μετρά άλλη μια πληγή, άλλη μια γενοκτονία, άλλη μια προδοσία, δεδομένου ότι η επίσημος Πολιτεία δεν έχει κάνει ακόμη μέχρι σήμερα τίποτε για την αναγνώριση αυτής της ειδεχθούς πράξεως των γειτόνων, έναντι των ιερών νεκρών τέκνων της. Και εξακολουθεί, με «παρά φύσιν» υπόυργους Παιδείας, να δηλώνουν διάφορα άσχετα, ανιστόρητα, να συνεχίζουν ανενημέρωτοι, να σφυρίζουν αδιάφοροι και να σκαρώνουν αυθαίρετα σενάρια στο βοθρομυαλό τους.
Αυτόπτες μάρτυρες της εκτελέσεως της Γενοκτονίας στην Παλαιά Φώκαια υπήρξαν αρκετοί ξένοι όπως, οι: Loretz (καθηγητής του Αμερικάνικου Κολλεγίου), Felix Sartiaux (Γάλλος μηχανικός)*, το ζεύγος de Andria (διευθυντής του Δημόσιου Οθωμανικού Χρέους), Edward Whithel (Άγγλος έμπορος), Belhomme (ασφαλιστής) και οι Γάλλοι αρχαιολόγοι Vedova και Mancient. Ο τελευταίος συνέταξε γαλλιστί την έκθεση «Οι τελευταίες μέρες της Φώκαιας».
Η Σφαγή και η λεηλασία της Φώκαιας, από τους Τούρκους, το 1914 θεωρήθηκε ως «η prova generale της Γενοκτονίας του ελληνισμού της Ανατολής»! Στις βιαιότητες έλαβαν μέρος και οι ίδιοι οι συμπολίτες των Ελλήνων, οι Τούρκοι κάτοικοι της Παλαιάς Φώκαιας (που είχε 7.000 Έλληνες κατοίκους) με ηγέτη τον ίδιο τον δήμαρχο Χασάν-μπέη! Και ο κεντρικός ναός της Αγ. Ειρήνης κατεστράφη πλήρως. Απόδειξις της καταλήψεως της πόλεως, ήταν ο μουεζίνης που έψαλε το εζάνι από το κωδωνοστάσιο της εκκλησίας. Αλλά οι προαναφερόμενοι Γάλλοι έσωσαν εκατοντάδες ζωές, όταν «κατά την διάρκεια της νύκτας οι οργανωμένες συμμορίες εξακολούθησαν την λεηλασία της πόλεως. Ήλθε το ξημέρωμα και συνεχιζόταν ο εμπρησμός των σπιτιών. Βγήκαμε έξω αμέσως, εμείς οι τέσσερις, και είδαμε το πιο φρικτό θέαμα το οποίο είναι δυνατόν να ονειρευθεί κανείς: Αυτές οι ορδές, οι οποίες είχαν εισέλθει στην πόλη, ήταν οπλισμένες με τουφέκια Gras και το ιππικό με μουσκέτα. Σπίτια μέσα στις φλόγες! Απ' όλες τις κατευθύνσεις οι χριστιανοί έσπευδαν να αναζητήσουν βάρκες για να φύγουν μακριά, αλλά από το βράδυ δεν είχε απομείνει καμμία. Κραυγές τρόμου αναμειγνύονταν με τους ήχους των βολών. Ο πανικός ήταν τόσο μεγάλος, ώστε μια γυναίκα με το παιδί της πνίγηκε σε 60 εκατοστά νερού». Και η έκθεσις καταλήγει: «Είναι εκτός αμφιβολίας ότι η λεηλασία υπήρξε κίνημα ωργανωμένον. Ήτο κίνημα σκοπόν έχον να εκδιώξη εκ των παραλίων τους κατοίκους "ραγιάδες" (Έλληνας οθωμανούς υπηκόους) το πλείστον. Δεν είναι δυνατόν να παραδεχθή τις, ότι οι επιδράμοντες ούτοι λησταί θα διέθετον τόσα πολεμικά όπλα, εάν δεν εξωπλίζοντο εκ των προτέρων. Εκ μέρους των χριστιανών της Π. Φωκαίας ουδεμία αντετάχθη άμυνα. Όσοι εφονεύθησαν ή ετραυματίσθησαν δεν έπεσαν αμυνόμενοι, έπεσαν απλούστατα θύματα σφαγής» (βλ. Mancient «Οι τελευταίες μέρες της Φώκαιας»). Ο Ταλαάτ εθεώρησε υπαίτιο τον. καϊμακάμη, τον οποίο, όμως, δεν τιμώρησε ποτέ.
Στις 13.6.1914 ένα φορτηγό ατμόπλοιο μετέφερε στην Θεσσαλονίκη περίπου 3.000 Φωκαείς. Σε αυτό επέβαιναν 1.000 παιδιά, σε τραγική κατάσταση, που έκλαιγαν από νευρικό κλονισμό που είχαν υποστεί.
Στην Μασσαλία κ.ά. γαλλικές πόλεις οργανώθηκαν έρανοι υπέρ των θυμάτων της Φώκαιας. Οι Μασσαλιανοί δεν ξέχασαν πως η πόλις τους είναι ίδρυμα των Φωκαέων! Εν τέλει, κάποιοι πρόσφυγες της Φώκαιας (όπως κ.ά. περιοχών της Δυτικής Μ. Ασίας) επέστρεψαν στις πατρογονικές εστίες τους μετά το 1918. δυστυχώς όμως για να ξανα-υποστούν μια ακόμη, μαζική αυτήν την φορά, γενοκτονία, αυτήν του Αυγούστου του 1922.
ΠΗΓΗ: Βιβλία του συγγραφέως Γ. Λεκάκη «Ναζί οι βάρβαροι του 20ού αι.» (εκδ. Κάδμος, 2013) και «Ντοκουμέντα Γενοκτονίας» (εκδ. εφημ. «Καρφί», 2016).
Και: Γ. Λεκάκη «Αφιέρωμα στην Μασσαλία, την αρχαία ελληνική πόλη των Φωκαέων πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2013», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής 3, 10, 17, 24 και 31.1.2012. Και «Κατασκευή τουρκικού δημόσιου έργου απειλεί τους αρχαίους ελληνικούς τάφους της Φώκαιας!», στην εφημ. «Χρόνος» Κομοτηνής 10.2.2016.
Επίσης, Γ. Λεκάκη «Εκατό χρόνια από την καταστροφή της Φώκαιας Μ. Ασίας», στην εφημ. «Κόντρα News», 18.2.2015. Και «Φωκιανή κουρίτα», στην εφημ. «Θεσσαλονίκη», 12.2.1999.
Και: Ν. Ουζούνογλου (καθηγητού Ε.Μ.Π.) «Η καταστροφή της παλαιάς Φώκαιας της Ιωνίας (Ιούνιος 1914)», στην εφημ. «Ο Πολίτης», Μάρτιος 2007.
(*) Ο Σαρτιώ ήταν ο πρώτος που οργάνωσε αρχαιολογικές ανασκαφές στην Αρχαία Φώκαια, το 1913, το 1914 και το 1920, με χρηματοδότηση του γαλλικού κράτους. Μεγάλη έκθεση σπάνιων φωτογραφικών τεκμηρίων, με θέμα την ιστορία και τον πρώτο διωγμό των Ελλήνων της Φώκαιας (1913-1920), παρουσιάσθηκε στο Μουσείο Ιστορίας της Μασσαλίας, (25 Μαρτίου-16 Μαΐου 2009). Βλ. και «Φώκαια 1913-1920-Η μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιώ». Πολυτελέστατος τόμος 320 σελίδων, με 200 φωτογραφίες και κείμενα του Φ. Σαρτιώ, κείμενα των Χ. Γιακουμή, του Γάλλου αρχαιολόγου Ant. Hermary και του Μαν. Τσαλικίδη, προέδρου της κοινότητος Παλαιάς Φώκαιας Αττικής.
ΠΑΛΑΙΑ ΦΩΚΑΙΑ
Και τώρα σας γνωστοποιώ ένα κείμενο για την Παλαιά Φώκαια, της Πολυμνίας Λασκάρεως, που εδημοσιεύθη στην εφημερίδα «Ελληνική Επιθεώρηση» (της Ευγενίας Ζωγράφου!), τ. 40, τον Φεβρουάριο του 1911:
«Εις το βάθος μικρού χαριέντος κολπίσκου εκτείνεται λευκή
και καθαρά η Παλαιά Φώκαια.
Γυμνά βραχώδη όρη περιστέφουν τον μικρόν κόλπον, την είσοδον του οποίου κλείει φρούριον ερειπωμένον ενετικής εποχής. Άλυσσον μικρών νησίδων αποτελεί η απέναντι πλευρά, εκεί δε ο μικρός ούτος κόλπος χωρίζεται εις διάφορους άλλους μικρότερους κολπίσκους αμμώδεις ή απότομους θραύεται με ροήν ή διολισθαίνει κυλίον την άμμον.
Όταν ο άνεμος πνέει σφοδρός, πλοιάρια αλιευτικά με τα ιστία αναπεπταμένα διασχίζουν την θάλασσαν γοργά, όταν δε πάλιν επικρατεί γαλήνη τότε τα ιστία χαλαρώνονται και ως πληγομέναι πτέρυγες πτηνών, τας οποίας η σφαίρα βαρύνει, πότε τανύονται και πότε πάλιν πίπτουν εις τα πλευρά των πλοίων. Βραχίων απότομος και υψηλός χωρίζει τον κόλπον της Φώκαιας εις δύο άλλους κολπίσκους, επ' αυτού δε πυκνή και μεσαιωνική εγείρεται η τουρκική συνοικία.
Λευκός μιναρές προβάλλει μεταξύ των οικιών, αι περισσότεραι των οποίων είναι εκτισμέναι επί των επάλξεων ετέρου παλαιού φρουρίου. Απέναντι επί της αυτής πλευράς, υψούται ο φάρος λευκός και αυτός, βάφει δε την νύκτα τα πέριξ τα ύδατα με ερυθράς αποχρώσεις και φίλος πιστός και οδηγός των αλιέων δεικνύει εις αυτούς το τέρμα.
Παρά την παραλίαν επί της άμμου ομάδες μικρών παίδων παίζουσι διαρκώς. Οι περισσότεροι με τους πόδας εντός της θαλάσσης συλλαμβάνουσιν οκτάποδας και αχινούς, άλλοι δε σοβαρότεροι ψαρεύουσι σιωπηλώς.
Τα άσματά των, αι φωναί και οι γέλωτες ανέρχωνται μέχρι των πέριξ μικρών λόφων καλύπτοντα τον ακούραστον ψίθυρον της θαλάσσης.
Ατμόσφαιρα διαυγής και καθαρά περιβάλλει τους λόφους όπου με τα άγρια ορεινά αρώματα αναμειγνύεται της θαλάσσης η αλμυρά οσμή.
Αλλ' εις το χάριεν τούτο τοπίον το φρούριον των Ενετών, προσδίδει τόνον σοβαρώτερον, την μελαγχολικήν εκείνην χροιάν η οποία περιβάλλλει πάντοτε παν ό,τι φθίνει.
Η μανία της θαλάσσης έχει ανοίξει βαθείας πληγάς εις τας επάλξεις της, οπάς χαινούσας δι' ων τα κύματα διεισδύουσι μέχρι του βάθους αυτού. Το ύδωρ έχει λιάνη τας πλευράς του, δεσπόζει αυτού τελείως, και η βοή του όταν εξεγείρεται αντηχεί εν τω μέσω των ερειπωμένων τειχών. Απέναντι ακριβώς του φρουρίου έρχεται και δύει ο ήλιος και εις τας τρεμούσας αυτού επάλξεις, εις τα ετοιμόρροπα αυτού τείχη σκορπίζει το μεγαλείον ή την γαλήνην των τελευταίων αναλαμπών του.
Εάν από τον βράχον των πέριξ του φρουρίου η θάλασσα φαίνεται καλλίτερον, από του ύψους όμως των τειχών προσλαμβάνει περισσότερον μεγαλοπρέπειαν. Τότε η μαγεία αυτής είναι έτι ισχυροτέρα και ο φλοίσβος της ως φωνή Σειρήνος ανέρχεται ηδύτερος, ακόμη δε και ο πάταγος των μαινόμενων υδάτων της απειλητικότερος αντηχεί. Την νύκταν όταν η σελήνη εμφανίζεται μειδιώσα, η μικρά φωκαΐκή παραλία φωτίζεται απλέτως και η θάλασσα στολίζεται με ωχράς κίτρινους ταινίας υποτρεμούσας, το δε φύλλωμα των δένδρων υπό το σεληνιακόν φως μεταβάλλει το χρώμα του και γίνεται υποκίτρινον ή λευκόν. Την άκραν σιγήν διακόπτει ο μονότονος θρους της θαλάσσης, εντός δε της θαλάσσης, ο φάρος και η σελήνη βυθίζουσι τας ακτίνας των ανάπτουσι και χρυσίζουσι την επιφάνειάν των.
Τα έτη παρέρχονται, ο χρόνος τα πάντα δαμάζει και μεταβάλλει, συσσωρεύει ερείπια και ανεγείρει τείχη.
Εις το βάθος μικρού χαρίεντος κολπίσκου πτωχή, ήρεμος και λησμονημένη κοιμάται η Παλαιά Φώκαια, μακράν δε αυτής εις την άλλην άκραν της Μεσογείου και δεσπόζουσα σχεδόν αυτής, εγείρεται ακμαία, πλουσία και ταραχώδης η Μασσαλία...
Εν Π. Φωκαία τη 19η Αυγ. 1910».
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
