Χρονοτοπία 02.12.2015

Οι Πίερες ήσαν Θράκες, που κατοικούσαν περί τον Όλυμπο. Ήσαν οι εισηγητές της θεολατρείας, γι' αυτό και οι θεοί κατοίκησαν στο υψηλότερο βουνό της περιοχής τους. Αυτοί πρώτοι θεράπευσαν την λατρεία των Μουσών, γι' αυτό και ονομάσθηκαν Πιερίδες Μούσες. Περί το 750 π.Χ. οι Τημενίδες βασιλείς της Μακεδονίας τους εκδίωξαν. Οι Πίερες μετεγκατεστάθησαν στην χώρα του Στρυμονικού, περί το Παγγαίο, όπου εκμεταλλεύθηκαν τα κοιτάσματά του.

Μια πολύ σημαντική ανακάλυψη ήλθε στο φως στην Πιερία, από ομάδα επιστημόνων του ΑΠΘ: Βρήκαν στην παραλία του Μακρύγιαλου Πιερίας, και ήδη μελετούν, απολιθωμένες χελώνες 2,5 εκατομμυρίων ετών!

Η πρώτη ανακάλυψις έγινε από δεκαετίας, από την ομάδα του καθηγητού Γεωργίου Κουφού, του αν. καθηγητού Δ. Κωστόπουλου (ΑΠΘ) και Γάλλων παλαιοντολόγων. Οι ανακαλύψεις τους έπεσαν σε επίσημα ώτα κουφών, προφανώς. Αλλά προσφάτως, έπειτα από πληροφορίες που έδωσε ο κ. Ιορδάνης Ποιμενίδης στην αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ, Ευαγγελία Τσουκαλά, για πιθανή ύπαρξη απολιθωμένης χελώνας, στην συγκεκριμένη παραλία, συντονίσθηκε αποστολή για την μετακίνησή της, λόγω του προχωρημένου βαθμού διαβρώσεως και καταστροφής της! Έτσι, την Κυριακή 8 Νοεμβρίου ομάδα από το ΑΠΘ, αποτελουμένη από τους: Ν. Μπαχαρίδη, Ν. Βασιλειάδη, και Ά. Κυριακίδου, μετέβησαν στον Μακρύγιαλο, με σκοπό την επιβεβαίωση της παραπάνω πληροφορίας, βοηθεία των Ι. Ποιμενίδη, Μ. Αβραμίδου (προέδρου του Μακρύγιαλου) και του Κ. Κουτούπα (προέδρου Συλλόγου Μυδοκαλλιεργητών Μακρυγιάλου), που οργάνωσαν την όλη αποστολή με εξαιρετική επιτυχία. 

Μεγάλο τμήμα της χελώνης ήταν καλυμμένο από άμμο. Αφού πρώτα ξεθάφθηκε αυτό το τμήμα, η χελώνα δέθηκε με ιμάντες και ο Κ. Κουτούπας παραχώρησε το καΐκι του για να την τραβήξει από την ακτή και να την μεταφέρει μέχρι το λιμάνι των Αλυκών. Από τον Δήμο Κολινδρού κατέφθασαν ένα JCB κι ένα φορτηγό τα οποία την μετέφεραν στο Δημαρχείο του Μακρύγιαλου όπου και τοποθετήθηκε. Σύμφωνα με τους επιστήμονες «η παρουσία απολιθωμένων χελωνών στην ευρύτερη περιοχή του Θερμαϊκού Κόλπου είναι γνωστή από τις απαρχές του προηγούμενου αιώνος. Πρόσφατα, νέα δείγματα από Επανωμή, Νέα Μηχανιώνα και Νέα Καλλικράτεια οδήγησαν στην καλύτερη γνώση της μορφολογίας αυτών των εξαφανισμένων χελωνών: Πρόκειται για χερσαίες ηπειρωτικές χελώνες, οι οποίες ξεπερνούσαν το 1 μ. σε μήκος, τα άκρα των οποίων ήταν καλυμμένα από οστεόδερμα για προστασία. Πιθανότατα τα ζώα αυτά έσκαβαν λαγούμια στο έδαφος όπως οι σημερινές γιγαντιαίες χελώνες της Β. και Κ. Αφρικής. Όλα τα διαθέσιμα στρωματογραφικά δεδομένα μας επιτρέπουν να προσδιορίσουμε την γεωλογική ηλικία των δειγμάτων στα 2,5-5 εκατομμύρια χρόνια πριν, στο Πλειόκαινο. Οι χελώνες αυτές ανήκουν στο είδος Titanochelon bacharidisi και είναι αντιπρόσωποι ενός κλάδου με μεγάλη εξάπλωση στην Ευρώπη τα τελευταία 20 εκατομμύρια χρόνια περίπου. Το υλικό της Ελλάδος είναι ανάμεσα στα καλύτερα διατηρημένα και πληρέστερα στην Ευρώπη. Το νέο δείγμα του Μακρύγιαλου, μας δίνει νέα στοιχεία για την γεωγραφική εξάπλωση των ζώων αυτών. Με τα μέχρι τώρα δεδομένα φαίνεται ότι οι χελώνες αυτές είχαν μεγάλη εξάπλωση στην περιοχή που σήμερα καλύπτεται από το Θερμαϊκό, από την Θεσσαλονίκη έως την πεδιάδα της Κατερίνης. Πιθανότατα τα 2/3 του ζώου του Μακρύγιαλου διατηρούνται μέσα στο ίζημα, κάνοντας το δείγμα αυτό ένα από τα πληρέστερα του ελληνικού χώρου. Η τελική συντήρηση του δείγματος, θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί το διάστημα Απρίλιος-Μάιος 2015». Η χελώνα του Μακρύγιαλου θ' αποκτήσει αριθμό αρχείου του Μουσείου Παλαιοντολογίας του Τμ. Γεωλογίας του ΑΠΘ, το οποίο θα θέσει υπό την αιγίδα του το συγκεκριμένο δείγμα - Για περισσότερα: pieriki.blogspot.gr.

Η ανάδειξις της χελώνης του Μακρύγιαλου, μπορεί να προσφέρει τουριστική αξιοποίηση στην περιοχή, σε δημόσιο χώρο με φύλαξη, και πληροφορίες που θα χρησιμοποιηθούν για προβολή σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα ενημερώσεως, κλπ.

καθώς και επιστημονική ανάδειξη, μέσα από μια λεπτομερή μελέτη και δημοσίευση σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό. Αντίγραφο της χελώνης μπορεί να δημιουργήσει την βάση ενός σχετικού πάρκου στην περιοχή. Όλα αυτά θα κάνουν γνωστό τον Μακρύγιαλο στα πέρατα του κόσμου! Έτσι δεν θα είναι πια γνωστός μόνον για τα μύδια του.

Και κάτι ακόμη: Εάν αναδειχθεί και ο παλαιο-παλαιολιθικός οικισμός του Μακρύγιαλου, και ερευνηθεί η περιοχή και από την Ενάλια Αρχαιολογία, τότε θα έχουν μια πολύ ενδιαφέρουσα περιοχή να επισκέπτονται οι Έλληνες και οι Βαλκάνιοι περιηγητές, πολύ κοντά στην Θεσσαλονίκη.

Το Δίον υπήρξε ιερά πόλις και από τα χρόνια του προοδευτικού βασιλέως Αρχελάου της Μακεδονίας, και μέγα εκπολιτιστικό κέντρο (ό,τι ήταν δηλ. για την Νότια Ελλάδα η Ολυμπία και οι Δελφοί)! Κι όμως, τα σχολιαρόπαιδά μας δεν μαθαίνουν να θαυμάζουν το Δίον, όσο την Ολυμπία και τους Δελφούς. Ούτε μαθαίνουν - εάν μαθαίνουν - τόσα γι' αυτό. Ούτε τα Βορειο-Ελλαδόπουλα πηγαίνουν - έστω μια φορά! - υποχρεωτικά σχολική εκδρομή στο μεγαλύτερο εκπολιτιστικό κέντρο των προπαππούδων τους.

Χαρακτηριστικό της πόλεως ήταν οι ναοί της και το πλήθος των γλυπτών και των αγαλμάτων της. Το μικρό Αρχαιολογικό Μουσείο της περιοχής είναι διαφωτιστικό, αλλά, πρέπει τουλάχιστον να διπλασιασθεί. Εκεί, μετά την Μάχη της Χαιρωνείας (338 π.Χ.) εθυσίασαν από κοινού Φίλιππος και Αλέξανδρος (σκηνή από την από κοινού θυσία των μεγίστων Μακεδόνων, απεκαλύφθη στο μνημείο Καστά στην Αμφίπολι). 

Το Δίον είναι ένας μαγευτικός τόπος στην Πιερία, στο σημείο ακριβώς που σβήνουν οι ανατολικές υπώρειες του Ολύμπου και αναβλύζουν εκατοντάδες πηγές, με κρυστάλλινο νερό. Απ' εκεί ξεκινούσε και ο Βαφύρας, το αρχαίο ποτάμι, που στα πεντακάθαρα νερά του λούζονταν οι Νύμφες. Ο Βαφύρας ήταν ένας ναυσίπορος ποταμός, που έδενε με την θάλασσα, επιτρέποντας έτσι στο Δίον να είναι λιμάνι. Το ποτάμι αυτό ήταν γνωστό στην αρχαιότητα όχι μόνον γιατί ήταν πλωτό, όπως αναφέρει ο Παυσανίας, αλλά και γιατί συνδεόταν στενώς με τον μύθο του Ορφέως. Συμφώνως με την ελληνική παράδοση, μετά τον θάνατο της Ευρυδίκης ο Ορφεύς συμπεριφερόταν με περιφρόνηση στις γυναίκες. Αρνείτο, λοιπόν, να τις μυήσει στα μυστήριά του και με την μουσική του εμάγευε τους άνδρες της περιοχής, οι οποίοι παραμέλησαν τις γυναίκες τους. Μαινόμενες αυτές, στους πρόποδες του Ολύμπου και όχι μακριά από το Δίον, εσκότωσαν τον Ορφέα! Κατόπιν ηθέλησαν να ξεπλύνουν τα ματωμένα χέρια τους στον ποταμό Ελικώνα, που έρρεε στην χαράδρα του Ολύμπου. Το ποτάμι απέφυγε το μίασμα και  χάθηκε μέσα στην γη για να ξαναβγεί στην επιφάνεια στο Δίον με άλλο όνομα (Βαφύρας). Έτσι διηγείται ο μύθος το γεωλογικό φαινόμενο της εξαφανίσεως του νερού στην χαλικώδη κοίτη της χαράδρας και την επανεμφάνισή του στις πηγές του Δίου. Το όνομα του ποταμού Βαφύρα έχει ετυμολογική σχέση με το «βάφω» ή «χρωματίζω βυθίζοντας σε υγρό», έννοιες που παραπέμπουν στην μυθολογική αιτία εξαφανίσεως του ποταμού κάτω από το έδαφος - βλ. Παυσ. 9.30.8. 

«Είναι πραγματικά ατυχία που το Δίον κατά τα ελληνιστικά χρόνια, δεν έκοβε αυτόνομα νομίσματα. Θα μπορούσαμε τότε με βάση αυτά, να γνωρίσουμε πολλές πτυχές της πόλεως που τώρα παραμένουν άγνωστες. Αυτό άλλαξε επί ρωμαιοκρατίας. Η πόλις ως αποικία των Ρωμαίων πλέον (COLONIE), έκοψε αυτόνομα (είναι αυτά που αναφέρονται στην πόλι, χωρίς αναφορά στον αυτοκράτορα) και αυτοκρατορικά νομίσματα», λέει ο ερευνητής νομισματολόγος Αστ. Τσίντσιφος.

Αλλά στα ελάχιστα αυτόνομα νομίσματα του Δίου, συμπεριλαμβάνεται και ένα που είναι πραγματικός θησαυρός. Πρόκειται για το νόμισμα της Αρτέμιδος Βαφύρας, χάλκινο νόμισμα διαμέτρου 15 χλστ. και βάρους 2,5 γραμμ. κομμένο μεταξύ του 31 και 27 π.Χ. Στον εμπροσθότυπο έχει την θεά Άρτεμι να τοξεύει, και την λατινική επιγραφή «DIANA BAPHYRA». Στον οπισθότυπο εικονίζει άροτρο, με την επίσης λατινική επιγραφή «COL DIENSIS».

«Κάνω πρόταση στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, λέει ο κ. Τσίντσιφος, να ψάξει στα υπόγειά της και να βρει ένα νόμισμα της Αρτέμιδος Βαφύρας και δίπλα στο άγαλμα να το εκθέσει στο Μουσείο του Δίου. Ο λόγος είναι απλός και ισχύει σε εκατοντάδες άλλες ίδιες περιπτώσεις: Το νόμισμα, σε κάθε περίπτωση, μεταφέρει πολλαπλάσιες πληροφορίες και θα το δούμε στην πράξη ευθύς αμέσως. Πριν από οτιδήποτε, εντύπωση προκαλεί το άγαλμα σε σχέση με την παράσταση  του νομίσματος, στα οποία η στάση είναι ίδια. Είναι φυσικά η στάση τοξεύσεως, την οποία στο νόμισμα την βλέπουμε ολοκληρωμένη. Ο τόπος ευρέσεως του αγάλματος, που ήταν οι όχθες του Βαφύρα, το χαρακτήρισαν. Ενδεχομένως από αυτό εδόθη η ονομασία. Όμως η επιγραφή DIANA BAPHYRAS στο νόμισμα το επιβεβαιώνει απόλυτα. Χωρίς αμφιβολία η απόδειξις του νομίσματος είναι πιο άμεση. Έχοντας το νόμισμα δυο όψεις, οι πληροφορίες δεν σταματούν εδώ. Πόσοι ξέρουν ότι το Δίον ορίσθηκε από τους Ρωμαίους να είναι αποικία τους; Ακόμα, ποιος ξέρει τι χαρακτήριζε τις ρωμαϊκές αποικίες; Ψιλά γράμματα της Ιστορίας θα έλεγε κάποιος, που όμως και σ' αυτά επιλαμβάνεται το νόμισμα της Αρτέμιδος. Η επιγραφή πίσω (COL DIENSIS) ονομάζει το Δίον αποικία. Η λατινική γραφή ήταν χαρακτηριστικό μόνον των αποικιών. Αντιθέτως, η ελληνική γραφή, που ήταν επικρατούσα, χαρακτήριζε όλα τα άλλα νομισματοκοπεία. Το άροτρον, που απεικονίζεται πίσω, συμβολίζει τον αγροτικό χαρακτήρα των αποικιών γενικότερα, αφού εκεί στους αποίκους γίνονταν διανομή γαιών (χωραφιών)».

ΥΓ: Δείτε εδώ την τελευταία αρχαιολογική ταινία του Α.Ι.Μ.Θ.Σ με θέμα την ανασκαφή στο Δίον Πιερίας:https://www.youtube.com/watch?v=wrIgUkQ3IbY

Φθάνεις έως εδώ με αξιόπιστο εκτός δρόμου όχημα.

Εκεί, λοιπόν, υπάρχει και μια περίπου κάθετη σήραγγα, που πάει σε βάθος τουλάχιστον 25 μ. Έχει διάμετρο περίπου 80 εκατ. και είναι σχεδόν τέλειος κύλινδρος! Έχει τέλεια συμμετρία. Είναι τέλειο έργο, χωρίς ίχνος τσιμέντου και νεωτέρων υλικών. Ένα άτομο είναι σχεδόν αδύνατον να μπορεί να μπει - και φυσικά μόνον με κατάλληλο εξοπλισμό, εκπαίδευση και σίγουρα με σχοινί! Αλλά, «υπάρχουν άτομα που έχουν κατέβει», μου λένε. «Από κάτω πρέπει να συνεχίζει οριζοντίως μετά. Συνεχίζει έτσι μέχρι κάτω. Δεν μπορεί να πατήσει εύκολα άνθρωπος. Η σήραγγα είναι από κεραμικό υλικό φτιαγμένη, ενώ θα μπορούσε να ήταν και από άλλο. Από πάνω, η είσοδός της καλύπτεται με. παλέττες κι αυτό είναι επικίνδυνο. Όλοι στην περιοχή ψάχνουν για αρχαία, κλπ.»...  

Ρώτησα τοπικό αρχαιολόγο και μου είπε ότι δεν ήξερε τίποτε γι' αυτήν.. Κι όμως, γύρω-γύρω έχει αρχαίους τάφους - μάλλον μακεδονικούς. Γι' αυτό υπάρχουν οι καφέ πινακίδες της Αρχαιολογικής. «Αρχαιολόγος που έσκαβε στην

περιοχή βρήκε αρχαία τάλαντα», μου είπαν. Άλλοι μου είπαν ότι υπάρχουν και πυραμίδες. Άλλοι είπαν ότι η σήραγγα επικοινωνεί «σίγουρα» με την Βεργίνα! Ή ότι από το Αιγίνιο βγάζει στην Βέρροια! Άλλοι ότι βγάζει στα Πιέρια Όρη! Άλλοι πως βγάζει στην θάλασσα του Θερμαϊκού Κόλπου.

Γύρω της η σήραγγα είχε χειροβομβίδες. Βρέθηκαν και όπλα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρ' όλ' αυτά, δεν φυλάσσεται πια! Ενώ κάποτε η Αρχαιολογική Υπηρεσία το είχε περιφράξει.

Πιο 'κει ένα μοναστήρι. Του Αγ. Δημητρίου. που κτίσθηκε στον αρχαιολογικό χώρο αυθαίρετα και καταπλάκωσε αρχαία μνημεία. Ποιος ξέρει τι έθαψαν οι κτίστες και οι άγιοι κτήτορές του.