ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΦΡΥΓΙΑ
Το αρχαιότερο έγχρωμο βοτσαλωτό δάπεδο!
Ο τάφος-τύμβος του πατέρα του Μίδα, με το παλαιότερο ξύλινο κτήριο που στέκεται όρθιο στον κόσμο!
Υπάρχουν 120 τύμβοι στην περιοχή!
ΜΕΡΟΣ Γ
Αρχαιολόγοι από το Μουσείο Penn (και το Πανεπιστήμιο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας της Πενσυλβάνια) έκαναν ανασκαφές στο Γόρδιο, κάνοντας διεθνή πρωτοσέλιδα με τις ανακαλύψεις τους, από το 1950!
Τότε οι αρχαιολόγοι απεκάλυψαν το αρχαιότερο έγχρωμο βοτσαλωτό δάπεδο, που είναι έως τώρα γνωστό στον κόσμο. Ήταν σε ένα μεγάλο κτήριο της ακροπόλεως! Χρονολογείται στα τέλη του 9ου αι. π.Χ.! Έχει διαστάσεις 10,5 Χ 9,5 μ.![1]
Αλλά οι εκπλήξεις συνεχίσθηκαν: Το 1957 οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν έναν θεαματικό τάφο (γνωστό ως Τούμπα ΜΜ, από το Midas Mound-Όρος του Μίδα). Αυτός ήταν ο μεγαλύτερος τύμβος της περιοχής, από περίπου 120 τύμβους, κτισμένους με πηλό και πέτρα, που εκτίσθησαν για να σηματοδοτήσουν σημαντικές ταφές στο Γόρδιο. Ποιοι είναι όλοι αυτοί οι επίσημοι Θρακο-Μακεδόνες Φρύγες θαμμένοι στους τάφους αυτούς;
Στις ταφές ευρέθησαν και καύσεις και ενταφιασμοί. Ο Τύμβος ΜΜ χρονολογείται γύρω στο 740 π.Χ. Έχει ύψος 50 μ. και διάμετρο, σήμερα, περίπου 300 μ.! Πιστεύεται ότι είναι η τελευταία κατοικία του πατέρα του ιστορικού βασιλέα Μίδα και ένα θεαματικό αφιέρωμα του υιού του. Οι αρχαιολόγοι εισήλθαν στον τάφο. Είναι, λένε, μέσα σε αυτόν, το αρχαιότερο ξύλινο κτήριο που στέκεται ακόμη όρθιο στον κόσμο! Είδαν ένα εξαιρετικό θέαμα: Τον σκελετό του βασιλιά ? ενός 60-70χρονου ανδρός - σε ό,τι απέμεινε από ένα φέρετρο από κέδρο (του 718 π.Χ.), να περιβάλλεται από χάλκινα κύπελλα, μωβ και χρυσά υφάσματα, κεραμικά και χάλκινα αγγεία, δερμάτινες ζώνες με χάλκινα εξαρτήματα, και μια εξαιρετική συλλογή από σκαλιστά και ψηφιδωτά ξύλινα έπιπλα (τραπέζια, κλπ.) και μια ποικιλία από 189 μεγάλες χάλκινες περόνες (καρφίτσες, παραμάνες), που χρησιμοποιούνταν για την ανάρτηση-σύνδεση ενδυμάτων!
Ο κρεατοφάγος Μίδας
Στον ίδιο τάφο ευρέθησαν έως και υπολείμματα τροφών, από το νεκρόδειπνο στην προφανώς εκτεταμένη κηδεία του! Τις λεπτομέρειες του νεκρόδειπνου τις γνωρίζουμε τώρα, χάρις στην ανάλυση του ιζήματος στον πυθμένα των αγγείων: Ένα πλούσιο γεύμα, με αρνί, ή γίδα βραστή, φακές, ενώ έπιναν άφθονη ποσότητα ενός μεικτού ποτού από ζύμωση (κρασί ή μπύρα, με υδρόμελι και μέλι, κάτι σαν ρακόμελο)! Θυμίζω ότι τις ίδιες διατροφικές συνήθειες εξακολουθούν ακόμη και σήμερα και οι Μακεδόνες και οι Κρήτες.[2] Ο Μίδας, λοιπόν, απεδείχθη ότι τρεφόταν σχεδόν αποκλειστικώς με ψητό κρέας![3] Η ανακάλυψις ενός ακέραιου ασύλητου βασιλικού τάφου, σχεδόν 3.000 ετών, είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο, όπως είναι και η εξαιρετική κατάσταση διατηρήσεως των συνδεδεμένων με αυτόν αντικειμένων! [4]
Ο «ειδικός» Γερμανός αρχαιολόγος Καίρτε, και πόσο έξω έπεσε?
Θυμίζω πως ο αρχαιολόγος Γουσταύος Καίρτε, προσκεκολλημένος στην εταιρία των Σιδηροδρόμων Μικράς Ασίας, σε ομιλία του το 1894, στην Γερμανική Αρχαιολογική Σχολή εν Αθήναις, παρουσία του Δαίρπφελντ, εξέθεσε τις παρατηρήσεις του, και εβεβαίωσε την θέση της αρχαίας μητροπόλεως της Φρυγίας, του Γορδίου, περὶ του οποίου υπήρχαν συγκεχυμένες ιδέες μέχρι τότε. Και ομίλησε και περί των λαξευμάτων στα βράχια των φρυγικών μνημείων. Είχε πει, λοιπόν, πως ο λεγόμενος τάφος του Μίδα (κλπ. ανάλογα οικοδομήματα της περιοχής) δεν τα θεωρεί τάφους, όπως κοινώς νομίζεται, αλλ? απλώς «προσόψεις μνημείων, οιονεί αποκαλυπτούσας την είσοδον εις τα όρη, τα κατοικητήρια της μεγάλης θεάς, της ποτνίας θηρών Κυβέλης. Εις τας προσόψεις ταύτας δεν υπάρχει ουδεμία θέσις προς απόθεσιν νεκρών, αλλ? αι μικρόταται θυρίδες θεωρούμεναι είνε μόνον κόγχαι, εντὸς των οποίων ίσταντο αι γλυπταί μορφαὶ της θεάς» και αρνήθηκε «ομοίως και πάσαν σχέσιν της αρχαίας φρυγικής τέχνης προς την ελληνικήν, ης την επίδρασιν δήθεν άλλοι αρχαιολόγοι ενόμισαν ότι ηδύναντο επί των ολίγων μόνον γνωστών μνημείων να παρακολουθήσωσι βήμα προς βήμα. Μόνον επί ρωμαϊκών χρόνων επέδρασεν η όλως διόλου παρακμάζουσα άλλως τέχνη επί των φρυγικών τούτων μνημείων, άτινα τάφοι τότε κατέστησαν».[5] Σήμερα βλέπουμε πόσο έξω έπεσε ο Γερμανός «ειδικός»?
Το Γόρδιον σήμερα
Το 800 π.Χ. μια εντεταμένη πυρκαϊά φαίνεται να κατέστρεψε μεγάλο μέρος του Γορδίου. [6] Αλλά ανοικοδομήθηκε γρήγορα.
Ο σήμερα γνωστός και ανεσκαμμένος αρχαιολογικός χώρος του Γορδίου είναι τεράστιος: Έχει περίπου 2,5 μίλια πλάτος! Το Penn συνεχίζει τις ανασκαφές και τα έργα διατηρήσεως γύρω από την ακρόπολι [7], ένα κάστρο στην καρδιά της πρωτεύουσας της Μεγάλης Φρυγίας. Η πόλις περιβαλλόταν από κυκλικό τείχος με πύργους ανά τακτικά διαστήματα. Η βόρεια πύλη έχει τέσσερις φάσεις κατασκευής, την πρώτη στον 10ο αι. π.Χ. Εντυπωσιάζει πάντα η περίφημη «Ζωγραφισμένη Οικία» («Painted House»), η οποία εκτίσθη γύρω στο 500 π.Χ., και ανεσκάφη στην Ακρόπολι του Γορδίου, κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1950. Ονομάσθηκε έτσι διότι είναι γεμάτη τοιχογραφίες, που δίνουν σπάνιες πληροφορίες στα θρησκευτικά τελετουργικά των κατοίκων της ακροπόλεως, καθώς και τις ζωές των γυναικών της, περίπου 200 χρόνια μετά τον θάνατο του βασιλέα Μίδα.[8] Τα φρυγικά κτήρια του Γορδίου ήταν κατά πλειοψηφία διώροφα, και είχαν κατασκευασθεί από ξύλινα δοκάρια και πέτρινους τοίχους.
Η έκθεσις
Τα ευρήματα από το φρυγικό βασίλειο στεγάζονται στα Μουσεία Αγκύρας, Κωνσταντινουπόλεως, Ατταλείας, και Γόρδιου, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εξαιρετικών χειροποίητων φρυγικών αντικειμένων, δεν έχουν ποτέ πριν την εν λόγω έκθεση, «ταξιδέψει» στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην έκθεση εκτίθενται και άλλα αντικείμενα από πέντε μικρότερους τάφους που ανεσκάφησαν στο Γόρδιο - συμπεριλαμβανομένου του τάφου ενός παιδιού! Εκτίθενται μια κανάτα σε σχήμα κατσίκας, χρυσά αντικείμενα, κοσμήματα (περίπου του 530 π.Χ., μεταξύ των οποίων ένα διακριτικό χρυσό περιδέραιο με βελανίδια ? θυμίζω, ιερά του Διός), κ.ά.
Την κεντρική σκηνή πάντως της εκθέσεως καταλαμβάνει ένα αντικείμενο από την Ελλάδα[9]: Ένα ελεφαντοστέινο λεοντάρι και ο θηριοδαμαστής του, ειδώλιο, που πιθανότατα αποτελούσε τμήμα του χρυσού θρόνου του αφιερωμένου στον Απόλλωνα, από τον ίδιο τον Μίδα! Θυμίζω πως ο Μίδας, κατά το 737 π.Χ., ήταν ο πρώτος εκ των θεωρούμενων τότε «ξένων [10] ηγεμόνων», όστις απέστειλε αναθήματα στον εν Δελφοίς ναό του Απόλλωνος! Τα αναθήματά του ήταν στον Θησαυρό των Κορινθίων, δίπλα στους χρυσούς κρατήρες του βασιλιά της Λυδίας, Γύγη. Στον χρυσό θρόνο του Μίδα καθόταν ο ιερέας των Δελφών και εδίκαζε τους υπηκόους του![11]
Οι αρχαιολόγοι λένε πως δεν υπάρχουν γνωστές εικαστικές παραστάσεις για το πώς έμοιαζε ο βασιλιάς Μίδας. Αν και υπάρχουν πολλά νομίσματα και αγγεία με την μορφή του? Αλλά εάν έμοιαζε με τον πατέρα του, υπάρχουν κάποια εκπληκτικά στοιχεία: Το 1988 το Μουσείο Penn συνεργάσθηκε με τους δρ. John Prag και Richard Neave του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, για την ανάπτυξη ενός γύψινου κεφαλιού [12] που να βασίζεται στα σκελετικά υπολείμματα του πατέρα του Μίδα.
Η ιστορία του βασιλιά Μίδα είναι η ιστορία της επιρροής και της δύναμης στην διεθνή πολιτική σκηνή, στα γειτονικά βασίλεια που υπήρχαν γύρω απ? όλες τις πλευρές της Φρυγίας.
Με δικές του συλλογές, το Μουσείο Penn εισάγει τον επισκέπτη και στα θεαματικά χρυσά έργα των νομάδων Σκυθών και των Λυδών, την μεταλλοτεχνία της Αυτοκρατορίας Urartian, τα μνημειακά πέτρινα και ελεφαντοστέινα ανάγλυφα των Ασσυρίων, τα πέτρινα γλυπτά των ισχυρών Περσών, οι οποίοι εν τέλει κατέκτησαν το Γόρδιο (550-330 π.Χ.). Οι Πέρσες εγκατέστησαν φρουρά στον μεγάλο Τύμβο ΜΜ. Μετά εγακταστάθηκαν Γαλάτες (189 π.Χ.)? Αλλά η φρυγική περίοδος στο Γόρδιο είναι η πιο διάσημη, που το έκανε στρατηγική τοποθεσία! Με την πτώση του Γορδίου, στρατιωτική ή φυσική, έπεσε και η φρυγική Αυτοκρατορία?
Το αρχαίο Γόρδιο εν τέλει εγκαταλείφθηκε, ξεχάσθηκε έως ότου ξανα-ανακαλύφθηκε στα τέλη του 19ου αι. Και έχει να πει πολλά?
ΠΗΓΕΣ:
Δείτε περισσότερα στον επίσημο ιστοχώρο της ανασκαφής: http://sites.museum.upenn.edu/gordion/
Άλλες αρχαίες πηγές, πλην των προαναφερομένων: Αθήν. 415b, 683b, Αρρ. «Αν.» 2.3.1-8, Βυζ. Στέφ., Διόδ. Σικ. 3.59.8, Ευσεβ. Ε. πρ. 2.3.9-11, Ηρόδ. 8.138, Πλουτ. «Αλέξ.» (2), «Καίσ.» (9.4), «Περί Ποιητ.» (12.1), Λεξ. ΣΟΥΔΑΣ, Στοβ. «Ανθ.», 4.10.1, Στρ. 14.5.28, Φωτ. Κώδ. 186.130b, κ.ά.
Λεκάκης Γ. «Ο Πόντιος Γάλλος, οι Γάλλοι, οι Γαλάτες και οι Φρύγες Φράγκοι», στην εφημ. «Ελληνική Αγωγή», φ. 37, Μάρτιος, 2000.
Bradenburg E. ?Phrygien und seine Stellung im Kl. Asien Kulturkreis?.
Ramsay W. ?The cities and bishoprics of Phrygia?.
Reber ?Die phrygischen Feisendankmaler?.
[1] Το προσφάτως συντηρημένο τμήμα του, μήκους περίπου 5 ποδιών, εκτίθεται στην έκθεση!
[2] Βλ. E. Simpson ?Midas? Bed and a Royal Phrygian Funeral?, στο «Journal of Field Archaeology», 17, 1990. Και P. McGovern, D. Glusker, R. Moreau, A. Nunez, C. Beck, E. Simpson, E. Butrym, L. Exner, και E. Stout ?A Funerary Feast Fit for King Midas?, στο «Nature» 402, 1999.
[3] Απάντηση στο ερώτημα τι έτρωγε ο βασιλιάς Μίδας έδωσε ένας μύκητας, που έχει καταστρέψει εντελώς τον τάφο του. Το 1957 οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι είχε ολοκληρωτικά καταστραφεί από ένα μικρόβιο, που είχε αποσυνθέσει κάθε ξύλινη επιφάνεια. Οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι το μικρόβιο αυτό ήταν ένας μύκητας, ο οποίος τρέφεται αποκλειστικώς σχεδόν με το ισότοπο του αζώτου 15Ν, το οποίο ευρίσκεται κυρίως σε απομεινάρια μεγάλων σαρκοφάγων ζώων και υποδηλώνει ότι ο Μίδας ήταν κρεατοφάγος ? βλ. σχ. επιστημονικές ανακοινώσεις στις 29.10.2001.
[4] Μια φωτογραφία του αρχαιολόγου Rodney S. Young, στην είσοδο της εκθέσεως, δείχνει αυτόν τον ξύλινο τάφο, μαζί με πολλά από τα ίδια τα αντικείμενα που οι ανασκαφείς συνάντησαν για πρώτη φορά! Ένα βίντεο επιτρέπει στους επισκέπτες να ιδούν και να εξερευνήσουν τον τάφο!
βλ. Young R. S. «Gordion on the Royal Road» στο «Proceedings of the American Philosophical Society», τ. 107, No. 4, 15.8.1963. Του ιδίου: «Gordion. A Guide to the Excavations and Museum», έκδ. Ankara Society for the Promotion of Tourism, Antiquities and Museums, Άγκυρα, 1969. Του ιδίου: «Three Great Early Tumuli (= The Gordion Excavations. τ. 1 = University of Pennsylvania. University Museum Monograph. τ. 43, ZDB-ID 846889-8), έκδ. University Museum of Archaeology and Anthropology, Philadelphia PA, 1981.
Αναπαράσταση του ταφικού θαλάμου μπορεί να ιδεί κανείς σήμερα στο Μουσείο Πολιτισμών της Ανατολίας στην Άγκυρα.
[5] Βλ. εφημ. «Εφημερίς», αρ. φύλ. 328, 24.11.1894.
[6] Βλ. O. W. Muscarella "The date of the destruction of the Early Phrygian Period at Gordion", στο «Ancient West & East» 2, 2003. Και M. M. Voigt "Old Problems and New Solutions: Recent Excavations at Gordion," στο L. Kealhofer (Ed.) «The Archaeology of Midas and the Phrygians», Φιλαδέλφεια, 2005. Και D. J. Keenan "Radiocarbon dates from Iron Age Gordion are confounded", στο «Ancient West & East» 3, 2004. Και C. B. Rose, G. Darbyshire [Ed.] «The New Chronology of Iron Age Gordion», Φιλαδέλφεια, Πανεπ. Pennsylvania Museum, 2011.
[7] Στην έκθεση ζωντανεύει ένα 3-D μοντέλο της, από Φως και Ήχο που προσφέρει στους επισκέπτες την πανοραμική θέα του!
[8] Οι επισκέπτες θα μπορούν να ιδούν θραύσματα αυτού και απεικόνισή του από τον διάσημο αρχαιολογικό εικονογράφο Piet de Jong.
[9] Εκτίθεται με την μορφή δανείου από το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών.
[10] Ξένων, όχι αλλοδαπών.
[11] Βλ. Ηρόδ. 1,14, Πολύαιν. 7.5, Στρ. 12.8.1.
[12] Εκτίθεται στην έκθεση.
Επ? ευκαιρία της εκθέσεως «Η Χρυσή Εποχή του βασιλιά Μίδα»
Το αρχαιότερο έγχρωμο βοτσαλωτό δάπεδο!
Ο τάφος-τύμβος του πατέρα του Μίδα, με το παλαιότερο ξύλινο κτήριο που στέκεται όρθιο στον κόσμο!
Υπάρχουν 120 τύμβοι στην περιοχή!
ΜΕΡΟΣ Γ
Αρχαιολόγοι από το Μουσείο Penn (και το Πανεπιστήμιο Αρχαιολογίας και Ανθρωπολογίας της Πενσυλβάνια) έκαναν ανασκαφές στο Γόρδιο, κάνοντας διεθνή πρωτοσέλιδα με τις ανακαλύψεις τους, από το 1950!
Τότε οι αρχαιολόγοι απεκάλυψαν το αρχαιότερο έγχρωμο βοτσαλωτό δάπεδο, που είναι έως τώρα γνωστό στον κόσμο. Ήταν σε ένα μεγάλο κτήριο της ακροπόλεως! Χρονολογείται στα τέλη του 9ου αι. π.Χ.! Έχει διαστάσεις 10,5 Χ 9,5 μ.![1]
Αλλά οι εκπλήξεις συνεχίσθηκαν: Το 1957 οι αρχαιολόγοι ανέσκαψαν έναν θεαματικό τάφο (γνωστό ως Τούμπα ΜΜ, από το Midas Mound-Όρος του Μίδα). Αυτός ήταν ο μεγαλύτερος τύμβος της περιοχής, από περίπου 120 τύμβους, κτισμένους με πηλό και πέτρα, που εκτίσθησαν για να σηματοδοτήσουν σημαντικές ταφές στο Γόρδιο. Ποιοι είναι όλοι αυτοί οι επίσημοι Θρακο-Μακεδόνες Φρύγες θαμμένοι στους τάφους αυτούς;
Στις ταφές ευρέθησαν και καύσεις και ενταφιασμοί. Ο Τύμβος ΜΜ χρονολογείται γύρω στο 740 π.Χ. Έχει ύψος 50 μ. και διάμετρο, σήμερα, περίπου 300 μ.! Πιστεύεται ότι είναι η τελευταία κατοικία του πατέρα του ιστορικού βασιλέα Μίδα και ένα θεαματικό αφιέρωμα του υιού του. Οι αρχαιολόγοι εισήλθαν στον τάφο. Είναι, λένε, μέσα σε αυτόν, το αρχαιότερο ξύλινο κτήριο που στέκεται ακόμη όρθιο στον κόσμο! Είδαν ένα εξαιρετικό θέαμα: Τον σκελετό του βασιλιά ? ενός 60-70χρονου ανδρός - σε ό,τι απέμεινε από ένα φέρετρο από κέδρο (του 718 π.Χ.), να περιβάλλεται από χάλκινα κύπελλα, μωβ και χρυσά υφάσματα, κεραμικά και χάλκινα αγγεία, δερμάτινες ζώνες με χάλκινα εξαρτήματα, και μια εξαιρετική συλλογή από σκαλιστά και ψηφιδωτά ξύλινα έπιπλα (τραπέζια, κλπ.) και μια ποικιλία από 189 μεγάλες χάλκινες περόνες (καρφίτσες, παραμάνες), που χρησιμοποιούνταν για την ανάρτηση-σύνδεση ενδυμάτων!
Ο κρεατοφάγος Μίδας
Στον ίδιο τάφο ευρέθησαν έως και υπολείμματα τροφών, από το νεκρόδειπνο στην προφανώς εκτεταμένη κηδεία του! Τις λεπτομέρειες του νεκρόδειπνου τις γνωρίζουμε τώρα, χάρις στην ανάλυση του ιζήματος στον πυθμένα των αγγείων: Ένα πλούσιο γεύμα, με αρνί, ή γίδα βραστή, φακές, ενώ έπιναν άφθονη ποσότητα ενός μεικτού ποτού από ζύμωση (κρασί ή μπύρα, με υδρόμελι και μέλι, κάτι σαν ρακόμελο)! Θυμίζω ότι τις ίδιες διατροφικές συνήθειες εξακολουθούν ακόμη και σήμερα και οι Μακεδόνες και οι Κρήτες.[2] Ο Μίδας, λοιπόν, απεδείχθη ότι τρεφόταν σχεδόν αποκλειστικώς με ψητό κρέας![3] Η ανακάλυψις ενός ακέραιου ασύλητου βασιλικού τάφου, σχεδόν 3.000 ετών, είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο, όπως είναι και η εξαιρετική κατάσταση διατηρήσεως των συνδεδεμένων με αυτόν αντικειμένων! [4]
Ο «ειδικός» Γερμανός αρχαιολόγος Καίρτε, και πόσο έξω έπεσε?
Θυμίζω πως ο αρχαιολόγος Γουσταύος Καίρτε, προσκεκολλημένος στην εταιρία των Σιδηροδρόμων Μικράς Ασίας, σε ομιλία του το 1894, στην Γερμανική Αρχαιολογική Σχολή εν Αθήναις, παρουσία του Δαίρπφελντ, εξέθεσε τις παρατηρήσεις του, και εβεβαίωσε την θέση της αρχαίας μητροπόλεως της Φρυγίας, του Γορδίου, περὶ του οποίου υπήρχαν συγκεχυμένες ιδέες μέχρι τότε. Και ομίλησε και περί των λαξευμάτων στα βράχια των φρυγικών μνημείων. Είχε πει, λοιπόν, πως ο λεγόμενος τάφος του Μίδα (κλπ. ανάλογα οικοδομήματα της περιοχής) δεν τα θεωρεί τάφους, όπως κοινώς νομίζεται, αλλ? απλώς «προσόψεις μνημείων, οιονεί αποκαλυπτούσας την είσοδον εις τα όρη, τα κατοικητήρια της μεγάλης θεάς, της ποτνίας θηρών Κυβέλης. Εις τας προσόψεις ταύτας δεν υπάρχει ουδεμία θέσις προς απόθεσιν νεκρών, αλλ? αι μικρόταται θυρίδες θεωρούμεναι είνε μόνον κόγχαι, εντὸς των οποίων ίσταντο αι γλυπταί μορφαὶ της θεάς» και αρνήθηκε «ομοίως και πάσαν σχέσιν της αρχαίας φρυγικής τέχνης προς την ελληνικήν, ης την επίδρασιν δήθεν άλλοι αρχαιολόγοι ενόμισαν ότι ηδύναντο επί των ολίγων μόνον γνωστών μνημείων να παρακολουθήσωσι βήμα προς βήμα. Μόνον επί ρωμαϊκών χρόνων επέδρασεν η όλως διόλου παρακμάζουσα άλλως τέχνη επί των φρυγικών τούτων μνημείων, άτινα τάφοι τότε κατέστησαν».[5] Σήμερα βλέπουμε πόσο έξω έπεσε ο Γερμανός «ειδικός»?
Το Γόρδιον σήμερα
Το 800 π.Χ. μια εντεταμένη πυρκαϊά φαίνεται να κατέστρεψε μεγάλο μέρος του Γορδίου. [6] Αλλά ανοικοδομήθηκε γρήγορα.
Ο σήμερα γνωστός και ανεσκαμμένος αρχαιολογικός χώρος του Γορδίου είναι τεράστιος: Έχει περίπου 2,5 μίλια πλάτος! Το Penn συνεχίζει τις ανασκαφές και τα έργα διατηρήσεως γύρω από την ακρόπολι [7], ένα κάστρο στην καρδιά της πρωτεύουσας της Μεγάλης Φρυγίας. Η πόλις περιβαλλόταν από κυκλικό τείχος με πύργους ανά τακτικά διαστήματα. Η βόρεια πύλη έχει τέσσερις φάσεις κατασκευής, την πρώτη στον 10ο αι. π.Χ. Εντυπωσιάζει πάντα η περίφημη «Ζωγραφισμένη Οικία» («Painted House»), η οποία εκτίσθη γύρω στο 500 π.Χ., και ανεσκάφη στην Ακρόπολι του Γορδίου, κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 1950. Ονομάσθηκε έτσι διότι είναι γεμάτη τοιχογραφίες, που δίνουν σπάνιες πληροφορίες στα θρησκευτικά τελετουργικά των κατοίκων της ακροπόλεως, καθώς και τις ζωές των γυναικών της, περίπου 200 χρόνια μετά τον θάνατο του βασιλέα Μίδα.[8] Τα φρυγικά κτήρια του Γορδίου ήταν κατά πλειοψηφία διώροφα, και είχαν κατασκευασθεί από ξύλινα δοκάρια και πέτρινους τοίχους.
Η έκθεσις
Τα ευρήματα από το φρυγικό βασίλειο στεγάζονται στα Μουσεία Αγκύρας, Κωνσταντινουπόλεως, Ατταλείας, και Γόρδιου, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εξαιρετικών χειροποίητων φρυγικών αντικειμένων, δεν έχουν ποτέ πριν την εν λόγω έκθεση, «ταξιδέψει» στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Στην έκθεση εκτίθενται και άλλα αντικείμενα από πέντε μικρότερους τάφους που ανεσκάφησαν στο Γόρδιο - συμπεριλαμβανομένου του τάφου ενός παιδιού! Εκτίθενται μια κανάτα σε σχήμα κατσίκας, χρυσά αντικείμενα, κοσμήματα (περίπου του 530 π.Χ., μεταξύ των οποίων ένα διακριτικό χρυσό περιδέραιο με βελανίδια ? θυμίζω, ιερά του Διός), κ.ά.
Την κεντρική σκηνή πάντως της εκθέσεως καταλαμβάνει ένα αντικείμενο από την Ελλάδα[9]: Ένα ελεφαντοστέινο λεοντάρι και ο θηριοδαμαστής του, ειδώλιο, που πιθανότατα αποτελούσε τμήμα του χρυσού θρόνου του αφιερωμένου στον Απόλλωνα, από τον ίδιο τον Μίδα! Θυμίζω πως ο Μίδας, κατά το 737 π.Χ., ήταν ο πρώτος εκ των θεωρούμενων τότε «ξένων [10] ηγεμόνων», όστις απέστειλε αναθήματα στον εν Δελφοίς ναό του Απόλλωνος! Τα αναθήματά του ήταν στον Θησαυρό των Κορινθίων, δίπλα στους χρυσούς κρατήρες του βασιλιά της Λυδίας, Γύγη. Στον χρυσό θρόνο του Μίδα καθόταν ο ιερέας των Δελφών και εδίκαζε τους υπηκόους του![11]
Οι αρχαιολόγοι λένε πως δεν υπάρχουν γνωστές εικαστικές παραστάσεις για το πώς έμοιαζε ο βασιλιάς Μίδας. Αν και υπάρχουν πολλά νομίσματα και αγγεία με την μορφή του? Αλλά εάν έμοιαζε με τον πατέρα του, υπάρχουν κάποια εκπληκτικά στοιχεία: Το 1988 το Μουσείο Penn συνεργάσθηκε με τους δρ. John Prag και Richard Neave του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, για την ανάπτυξη ενός γύψινου κεφαλιού [12] που να βασίζεται στα σκελετικά υπολείμματα του πατέρα του Μίδα.
Η ιστορία του βασιλιά Μίδα είναι η ιστορία της επιρροής και της δύναμης στην διεθνή πολιτική σκηνή, στα γειτονικά βασίλεια που υπήρχαν γύρω απ? όλες τις πλευρές της Φρυγίας.
Με δικές του συλλογές, το Μουσείο Penn εισάγει τον επισκέπτη και στα θεαματικά χρυσά έργα των νομάδων Σκυθών και των Λυδών, την μεταλλοτεχνία της Αυτοκρατορίας Urartian, τα μνημειακά πέτρινα και ελεφαντοστέινα ανάγλυφα των Ασσυρίων, τα πέτρινα γλυπτά των ισχυρών Περσών, οι οποίοι εν τέλει κατέκτησαν το Γόρδιο (550-330 π.Χ.). Οι Πέρσες εγκατέστησαν φρουρά στον μεγάλο Τύμβο ΜΜ. Μετά εγακταστάθηκαν Γαλάτες (189 π.Χ.)? Αλλά η φρυγική περίοδος στο Γόρδιο είναι η πιο διάσημη, που το έκανε στρατηγική τοποθεσία! Με την πτώση του Γορδίου, στρατιωτική ή φυσική, έπεσε και η φρυγική Αυτοκρατορία?
Το αρχαίο Γόρδιο εν τέλει εγκαταλείφθηκε, ξεχάσθηκε έως ότου ξανα-ανακαλύφθηκε στα τέλη του 19ου αι. Και έχει να πει πολλά?
ΠΗΓΕΣ:
Δείτε περισσότερα στον επίσημο ιστοχώρο της ανασκαφής: http://sites.museum.upenn.edu/gordion/
Άλλες αρχαίες πηγές, πλην των προαναφερομένων: Αθήν. 415b, 683b, Αρρ. «Αν.» 2.3.1-8, Βυζ. Στέφ., Διόδ. Σικ. 3.59.8, Ευσεβ. Ε. πρ. 2.3.9-11, Ηρόδ. 8.138, Πλουτ. «Αλέξ.» (2), «Καίσ.» (9.4), «Περί Ποιητ.» (12.1), Λεξ. ΣΟΥΔΑΣ, Στοβ. «Ανθ.», 4.10.1, Στρ. 14.5.28, Φωτ. Κώδ. 186.130b, κ.ά.
Λεκάκης Γ. «Ο Πόντιος Γάλλος, οι Γάλλοι, οι Γαλάτες και οι Φρύγες Φράγκοι», στην εφημ. «Ελληνική Αγωγή», φ. 37, Μάρτιος, 2000.
Bradenburg E. ?Phrygien und seine Stellung im Kl. Asien Kulturkreis?.
Ramsay W. ?The cities and bishoprics of Phrygia?.
Reber ?Die phrygischen Feisendankmaler?.
[1] Το προσφάτως συντηρημένο τμήμα του, μήκους περίπου 5 ποδιών, εκτίθεται στην έκθεση!
[2] Βλ. E. Simpson ?Midas? Bed and a Royal Phrygian Funeral?, στο «Journal of Field Archaeology», 17, 1990. Και P. McGovern, D. Glusker, R. Moreau, A. Nunez, C. Beck, E. Simpson, E. Butrym, L. Exner, και E. Stout ?A Funerary Feast Fit for King Midas?, στο «Nature» 402, 1999.
[3] Απάντηση στο ερώτημα τι έτρωγε ο βασιλιάς Μίδας έδωσε ένας μύκητας, που έχει καταστρέψει εντελώς τον τάφο του. Το 1957 οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι είχε ολοκληρωτικά καταστραφεί από ένα μικρόβιο, που είχε αποσυνθέσει κάθε ξύλινη επιφάνεια. Οι Αμερικανοί αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι το μικρόβιο αυτό ήταν ένας μύκητας, ο οποίος τρέφεται αποκλειστικώς σχεδόν με το ισότοπο του αζώτου 15Ν, το οποίο ευρίσκεται κυρίως σε απομεινάρια μεγάλων σαρκοφάγων ζώων και υποδηλώνει ότι ο Μίδας ήταν κρεατοφάγος ? βλ. σχ. επιστημονικές ανακοινώσεις στις 29.10.2001.
[4] Μια φωτογραφία του αρχαιολόγου Rodney S. Young, στην είσοδο της εκθέσεως, δείχνει αυτόν τον ξύλινο τάφο, μαζί με πολλά από τα ίδια τα αντικείμενα που οι ανασκαφείς συνάντησαν για πρώτη φορά! Ένα βίντεο επιτρέπει στους επισκέπτες να ιδούν και να εξερευνήσουν τον τάφο!
βλ. Young R. S. «Gordion on the Royal Road» στο «Proceedings of the American Philosophical Society», τ. 107, No. 4, 15.8.1963. Του ιδίου: «Gordion. A Guide to the Excavations and Museum», έκδ. Ankara Society for the Promotion of Tourism, Antiquities and Museums, Άγκυρα, 1969. Του ιδίου: «Three Great Early Tumuli (= The Gordion Excavations. τ. 1 = University of Pennsylvania. University Museum Monograph. τ. 43, ZDB-ID 846889-8), έκδ. University Museum of Archaeology and Anthropology, Philadelphia PA, 1981.
Αναπαράσταση του ταφικού θαλάμου μπορεί να ιδεί κανείς σήμερα στο Μουσείο Πολιτισμών της Ανατολίας στην Άγκυρα.
[5] Βλ. εφημ. «Εφημερίς», αρ. φύλ. 328, 24.11.1894.
[6] Βλ. O. W. Muscarella "The date of the destruction of the Early Phrygian Period at Gordion", στο «Ancient West & East» 2, 2003. Και M. M. Voigt "Old Problems and New Solutions: Recent Excavations at Gordion," στο L. Kealhofer (Ed.) «The Archaeology of Midas and the Phrygians», Φιλαδέλφεια, 2005. Και D. J. Keenan "Radiocarbon dates from Iron Age Gordion are confounded", στο «Ancient West & East» 3, 2004. Και C. B. Rose, G. Darbyshire [Ed.] «The New Chronology of Iron Age Gordion», Φιλαδέλφεια, Πανεπ. Pennsylvania Museum, 2011.
[7] Στην έκθεση ζωντανεύει ένα 3-D μοντέλο της, από Φως και Ήχο που προσφέρει στους επισκέπτες την πανοραμική θέα του!
[8] Οι επισκέπτες θα μπορούν να ιδούν θραύσματα αυτού και απεικόνισή του από τον διάσημο αρχαιολογικό εικονογράφο Piet de Jong.
[9] Εκτίθεται με την μορφή δανείου από το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών.
[10] Ξένων, όχι αλλοδαπών.
[11] Βλ. Ηρόδ. 1,14, Πολύαιν. 7.5, Στρ. 12.8.1.
[12] Εκτίθεται στην έκθεση.
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
