Ζούμε σ’ ένα τόπο γεμάτο με αρχαίες πέτρες, σπασμένα αγάλματα και ανάκατες μνήμες. Πάνω σ? αυτές τις πέτρες βρίσκουμε λαξευμένες λέξεις και επιγράμματα, τα οποία νιώθουμε, ότι μας αφορούν. Μας αφορούν γιατί είναι κομμάτια της γλώσσας που μιλάμε και σκεφτόμαστε μέχρι σήμερα.
Με τη λέξη γλώσσα συνήθως ορίζουμε μια σειρά από κανόνες, συμβάσεις, σχέσεις, κώδικες και όρους που επιτρέπουν και διευκολύνουν την επικοινωνία, καταγραφή, την ερμηνεία και την αποτύπωση.
Μέσα από τη χρήση και τη λειτουργία της η γλώσσα ξεπερνά την έννοια και την αξία του μέσου. Δεν είναι απλά ένα όχημα πληροφοριών, αλλά αποκτά τα γνωρίσματα και τις ιδιότητες του αγαθού (όπως η ελευθερία, η δημοκρατία, η παιδεία κ.λ.π.) γίνεται αυτοτελής αξία σε ατομικό, κοινωνικό, πολιτιστικό και πολιτισμικό επίπεδο.
Με τη δυνατότητα σκέψης και έκφρασης που μας δίνει, παρουσιάζει την υπαρξιακή της λειτουργία σε προσωπικό επίπεδο, (είναι μεγάλη υπόθεση, να έχεις τη δυνατότητα αντίληψης και έκφρασης για κάθε τι που θέλεις), προσδιορίζοντας καθοριστικά την ατομική ελευθερία.
Καθορίζοντας την επικοινωνία με τους συνανθρώπους μας, μας δείχνει τη λειτουργία της ως κοινωνικό αγαθό.
Εκφράζοντας την ατομική και εθνική ταυτότητα, γίνεται όργανο μεταφοράς αντιλήψεων και πολιτισμού, αναδεικνύεται έτσι σε καθοριστικό και ουσιώδες συστατικό της προσωπικότητας και της φυσιογνωμίας κάθε ανθρώπου και κάθε λαού.
Μια επίσης ουσιαστική λειτουργία της γλώσσας είναι η ποιητική
δηλαδή η δυνατότητα έκφρασης και δημιουργίας τέχνης (συγκινησιακή λειτουργία).
Όλες αυτές οι ιδιότητες και οι δυνατότητες κάνουν τη γλώσσα πρωτεύον και ιδιαίτερο συστατικό της Παιδείας κάθε ανθρώπου, κάθε λαού και κάθε τόπου. Είναι γεγονός ότι καθένας σκέφτεται στη μητρική του γλώσσα, όσο πιο πλούσια και ακριβής είναι η γλώσσα, τόσο πλουσιότερη και ακριβέστερη είναι η σκέψη.
Η ελληνική είναι μια δύσκολη γλώσσα όχι για ασαφείς και αόριστους λόγους, αλλά γιατί είναι πλούσια σε εύρος και βάθος, ακριβολογεί, σέβεται τη σκέψη και τιμά την ιδέα, φροντίζει την τέχνη και διευκολύνει την επιστήμη.
Η ιστορία της είναι σίγουρα αρχαιότερη απ? ότι υπολογίζουν διάφοροι γλωσσολόγοι, καθ? ότι τα αρχαιολογικά ευρήματα στο Δισπήλιο της Καστοριάς, στις Σποράδες και την Ιθάκη δείχνουν με σαφήνεια την ύπαρξη ελληνικού αλφαβήτου 4.500 χρόνια πριν τον υποτιθέμενο δανεισμό από τους Φοίνικες.
Οι αρχαίοι Έλληνες πρώτοι διαίρεσαν τα ονόματα σε αρσενικά, θηλυκά και ουδέτερα (Πρωταγόρας). Ο στωϊκοί κατηγοριοποίησαν και χρησιμοποίησαν τις πέντε πτώσεις και τους χρόνους των ρημάτων.
Είναι γεγονός ότι τα ελληνικά στο σύνολό τους υπερέχουν των λατινογενών και αγγλοσαξονικών γλωσσών ως αποθησαύρισμα εννοιών, ως απόσταγμα σοφίας και καταστάλαγμα μακροχρόνιου πολιτισμού.
Δεν είναι μόνο οι παγκόσμιας φήμης τραγωδίες και κωμωδίες, τα δελφικά παραγγέλματα, ο Όμηρος κι ο Θουκυδίδης, ο Πλάτωνας, ο Θαλής κι ο Δημόκριτος, ο Αριστοτέλης κι όλοι οι άλλοι της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Είναι η Βίβλος, τα λόγια των αποστόλων που τα ακούμε ακόμα και σήμερα στις εκκλησιές. Είναι οι παραλογές και τα ακριτικά τραγούδια, τα καταλόγια και τα κλέφτικα τραγούδια. Είναι η γλώσσα του Παλαμά, του Καβάφη, του Καζαντζάκη, του Σεφέρη και του Ελύτη, αλλά και η προτιμητέα γλώσσα των τεχνών και των επιστημών. Ακόμα και σήμερα σε πολλές περιπτώσεις, εκτός από την ιατρική, τα μαθηματικά και άλλες επιστήμες, πολλοί όταν θέλουν ακρίβεια και ομορφιά, προστρέχουν στην ελληνική γλώσσα για να δημιουργήσουν μια νέα λέξη. Για παράδειγμα η ελληνικότατη λέξη «νοσταλγία» νόστος +άλγος, δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα από Ελβετό γιατρό για να δείξει το συναίσθημα των Ελβετών στρατιωτών στην Ιταλία.
Οι Έλληνες την ελληνικότητα την ανακαλύπτουν μέσα από προσωπική περιπλάνηση στα μονοπάτια του πολιτισμού, με κύριο εφόδιο τη γλώσσα. Τη γλώσσα που φέρνει νόημα ζωής. Στα ελληνικά οι λέξεις απαντάνε στο «τι εστί», το «είναι» αντικαταστάθηκε στις ευρωπαϊκές γλώσσες από «κάνω» ή το «έχω» και έτσι χάνεται η ουσία και η δυναμική της λέξης.
Αυτή η γλώσσα γέννησε την κριτική σκέψη και έκανε την πολιτεία ύψιστο αγαθό. Ενώ η δύση επικεντρώνει στο άτομο, οι Έλληνες στην ιστορία τους, επικεντρώνουν στην κοινωνία πολιτών και στο «συναμφότερον». Ο διάλογος και η δημοκρατία είναι δυο μεγάλες κατακτήσεις που κληροδότησαν οι αρχαίοι Έλληνες στο σύγχρονο κόσμο. Το «τις βούλεται αγορεύειν» στην αρχαία αγορά της Αθήνας, είχε σαν προϋπόθεση τη γνώση και τη χρήση της γλώσσας.
Κάθε λαός έχει ένα γνώρισμα που τον χαρακτηρίζει π.χ. πάθος τους Ισπανούς, η απάθεια τους Ινδούς, η πίστη τους Ρώσους, η φλεγματικότητα τους Βρετανούς, η τάξη τους Γερμανούς κ.λ.π. Αυτό που χαρακτηρίζει τους Έλληνες σαν λαό, είναι η έκφραση. Ο Έλληνας πάντα τρεφόταν με την εγγύτητα που δημιουργούσε ο λόγος, σαν τραγούδι, σαν παραμύθι, σαν ιστορία, σαν ανθρώπινη επικοινωνία και γι? αυτό ποτέ δεν απομακρύνθηκε από τη γλώσσα του, γιατί η γλώσσα είναι το κυριότερο μέσο έκφρασης.
Έτσι η ελληνική είναι μια γλώσσα που έχει συνεχή και αδιάλειπτη χρήση και παρουσία για πάνω από 2500 χρόνια. Πολλές γλώσσες έχουν δανειστεί λέξεις από τα ελληνικά, το παράδειγμα της Αγγλίας είναι ενδεικτικό, οι ελληνικές λέξεις στα αγγλικά, μαζί με τα παράγωγά τους υπολογίζονται πάνω από 30.000, κάποιοι μάλιστα ισχυρίζονται, ότι ο αριθμός τους ξεπερνάει τις 45.000 λέξεις. Και τα ελληνικά φυσικά σαν ζωντανή γλώσσα δανείζονται και αφομοιώνουν λέξεις από άλλες γλώσσες, όπως Ιταλικά, Τουρκικά, Αγγλικά, Αραβικά κ.λ.π.
Όλοι μας ακούμε κατά καιρούς κορώνες για την αξία της γλώσσας καθώς παρατηρείται μια διαρκής υποβάθμιση του ρόλου και της ποιότητας της γλώσσας όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και παγκόσμια.
Όσο φτωχαίνουμε γλωσσικά τόσο φτωχαίνουμε και συναισθηματικά. Το μέγιστο αυτό αγαθό μπορεί να γεννά χαρά, λύπη, αγάπη, θυμό, επαφή, επικοινωνία και γνώση. Δεν είναι απλές λέξεις στη σειρά , είναι το θησαυροφυλάκιο της ψυχής μας. Χωρίς γλώσσα είναι δύσκολο να υπάρχει μνήμη, διαφύλαξη, εξέλιξη και πρόοδος.
Η λεξιπενία που παρατηρείται στις μέρες μας δεν δημιουργεί προβλήματα στη γλώσσα, αλλά δυσκολεύει τη δική μας ζωή.
Τα ελληνικά είναι η γλώσσα ενός μικρού χώρου, που κέρδισε τη μάχη με το χρόνο, λόγω της κυριολεξίας, της ευπλασίας, της ακρίβειας και της μαγικής δυνατότητας συνεχούς και ευαίσθητου επαναπροσανατολισμού, που την διακρίνει. Για πάνω από 2500 χρόνια είναι πρότυπο δημιουργικής γονιμοποίησης και μας προσφέρει τους καρπούς της αρχέγονης και πολυδιάστατης ετυμολογικής μήτρας της, δίνοντας μας τη δυνατότητα να κυριολεκτούμε, να ακριβολογούμε, να χρωματίζουμε την ιδιαιτερότητα και να καταλαβαίνουμε τη λεπτομέρεια.
Σε εποχές προπαγάνδας και επιβολής πολιτικών και πολιτιστικών σκουπιδιών, η γλώσσα προσφέρεται για την κατανόηση της αλήθειας, γίνεται εφαλτήριο για να σηκωθούμε ψηλότερα και να δούμε τι κρύβεται πίσω από τα παχειά λόγια και τις επιτηδευμένες σοφιστείες.
Με την δυνατότητα άμεσης έκφρασης που τη διακρίνει, έρχεται σε αντίθεση με τη διαφημιστική πακτωλό και την κοινωνική αφασία, λειτουργεί κόντρα στην υπερπληροφόρηση που δολοφονεί τη βαθύτερη γνώση, στέκεται ενάντια στην επίμονη εικόνα που καπελώνει τη σκέψη. Μας βοηθάει να αισθανθούμε πληρέστερα την ουσία της ζωής, να νοιώσουμε καλύτερα το εαυτό μας και τα γύρω μας.
Σε κάθε περίπτωση καλό είναι, να θυμόμαστε «εν αρχή ην ο λόγος…».
ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΑΓΟΡΙΑΝΟΣ
Ακολουθήστε το xronos.gr στο Google News
