Εμπρός… Πίσω!

Κι ενώ ο COVID 19 έχει κυριαρχήσει παγκοσμίως και έχει προσαρμόσει την καθημερινότητα των ανθρώπων σε νέες συνήθειες και τρόπο ζωής, υπάρχει μία χώρα κάπου στα όρια Ανατολής και Δύσης που παλεύει με τον εαυτό της. Η Τουρκία από τις αρχές του 21ου αιώνα έως και σήμερα δε σταματά να εκπλήσσει όσους ασχολούνται έστω και ελάχιστα με την πολιτική και τις διεθνείς σχέσεις. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει καταφέρει είτε με οργανωμένο και «πανούργο» σχέδιο, είτε με τη βοήθεια του Αλλάχ (όπως ισχυρίζεται) να γυρίσει την πολιτική και πολιτισμική συνείδηση της πλειοψηφίας των ψηφοφόρων του πολλά χρόνια πίσω. Κάθε προσπάθεια προσέγγισης της Δύσης μοιάζει πλέον κακόγουστο αστείο στο άκουσμα του ονόματος του τούρκου Προέδρου. Η προκλητικότητα, η προπαγάνδα, ο στομφώδης εθνικιστικός λόγος και η συνεχής προσπάθεια για κλιμάκωση της έντασης είναι μερικά από τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά της πολιτικής του ρητορικής, που όπως φαίνεται μοιάζει να έχει αντίκρισμα σε μεγάλο μέρος του τουρκικού λαού. 

Γνωστή είναι πλέον τοις πάσι η απόφαση μετατροπής της Αγίας Σοφίας σε μουσουλμανικό τέμενος. Η απόφαση αυτή ήγειρε αμέσως συναισθήματα οργής και μίσους σε μεγάλο μέρος του ελληνικού λαού και προκάλεσε διαμαρτυρίες όχι μόνο από τη λαϊκή βάση αλλά και από πολιτικούς και άλλους επιφανείς παράγοντες. Εκ πρώτης όψης μια τέτοια αντίδραση φαίνεται λογική και δικαιολογημένη, ειδικά αν αναλογιστούμε τη σύσταση του Ελληνικού πληθυσμού, η οποία σε μεγάλο μέρος της εμπεριέχει το στοιχείο της προσφυγιάς. Η Αγιά Σοφιά είναι ένα ιστορικό μνημείο, το οποίο είναι εξίσου σημαντικό για πολλούς και διαφορετικούς λόγους. Ιστορικά συμβολίζει τη γέννηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και κουβαλάει στα θεμέλιά της την πορεία αυτής, περνώντας φάσεις ακμής, παρακμής, αναγέννησης και τέλος ολοκληρωτικής καταστροφής. Συναισθηματικά για ένα μεγάλο μέρος των σύγχρονων ελλήνων με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη, ή γενικότερα τη Μικρά Ασία αποτελεί σύμβολο των χαμένων πατρίδων, του ξεριζωμού, των ανθρωπίνων και υλικών απωλειών και τέλος της μετεγκατάστασης στη νέα τους πατρίδα. Η βάση, ωστόσο, πάνω στην οποία στέκεται πιο σταθερά κάθε επιχείρημα κατά της απόφασης Ερντογάν είναι η πολιτισμική αξία του μνημείου, όχι ως κληρονομιά στους έλληνες, αλλά ως κληρονομιά στο σύνολο του ανθρώπινου πολιτισμού. 

Η Αγιά Σοφιά δε μετατρέπεται σε μουσουλμανικό τέμενος για πρώτη φορά. Αντιθέτως είχε αυτήν την ιδιότητα για σχεδόν μισή χιλιετία (1453-1934). Η ειδοποιός διαφορά ανάμεσα στο τότε και στο τώρα εντοπίζεται στην ανάπτυξη της πολιτισμικής συνείδησης στο δυτικό κόσμο. Πιο απλά, στον τρόπο με τον οποίο ο σύγχρονος άνθρωπος οφείλει να αντιμετωπίζει τον πολιτισμό και τα προϊόντα αυτού, όπως τα μνημεία. Ο ναός αποτελεί μουσείο και προστατεύεται ως μνημείο πολιτιστικής κληρονομιάς από την UNESCO. Θα φαινόταν αδιανόητο ακόμα και το ενδεχόμενο να τεθεί προς συζήτηση κάτι αντίστοιχο σε οποιαδήποτε χώρα της Ευρώπης. Συνεπώς, ο Ερντογάν παίρνοντας τέτοιες αποφάσεις, καταφέρνει απλά να φουσκώνει τη φούσκα εσωστρέφειας μέσα στην οποία βρίσκεται, κερδίζοντας μόνο την απέχθεια κάθε υγιώς σκεπτόμενου σύγχρονου πολίτη. 

Η προκλητικότητα αυτής της απόφασης, ωστόσο, δεν πρέπει να παρασύρει τον ελληνικό λαό και πόσο μάλλον την κυβέρνηση σε επιπόλαιες και ανεύθυνες τοποθετήσεις. Ιδιαίτερα διαδεδομένη αυτές τις μέρες, ως άμεσο επακόλουθο της απόφασης, είναι η λαϊκίστικη συζήτηση  για την εκδίκηση που θα μπορούσε να πάρει η ελληνική κυβέρνηση και τον τρόπο με τον οποίο θα την πετύχει. Αναρτήσεις σχετιζόμενες με το σπίτι του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη ή με το μέλλον των μουσουλμανικών τεμένων στην ελληνική επικράτεια γέμισαν το διαδίκτυο. Η υπεράσπιση και ο αγώνας για τη διατήρηση της Αγίας Σοφίας ως μουσείο είναι πράξεις επιβεβλημένες και αυτονόητες τόσο για την ελληνική κυβέρνηση και τον ελληνικό λαό, όσο και για όλους τους υπόλοιπους πολίτες του κόσμου που σέβονται τον πολιτισμό. Η Αγία Σοφία είναι ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς και δε θα έπρεπε να χρησιμοποιείται από κανέναν ηγέτη ως εργαλείο για να επιτύχει πολιτικούς και διπλωματικούς στόχους. Συνεπώς οι φορείς του Ελληνικού Κράτους, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι σχετιζόμενες με τον πολιτισμό οργανώσεις πρέπει να λάβουν τα μέτρα τους και να διεκδικήσουν νομικά την καταδίκη και την αναίρεση αυτής της ευτελούς απόφασης. Όλοι εμείς όμως, οι έλληνες πολίτες, καλό θα ήταν να μη θυσιάζουμε τη συνείδησή μας και το σεβασμό μας προς τον πολιτισμό στο βωμό της προκλητικότητας οποιουδήποτε προσπαθεί να εργαλειοποιήσει αυτά τα αγαθά. Εξάλλου, όταν πέφτεις στο επίπεδο του αντιπάλου σου, εν τέλει δε νιώθεις χαμένος;