Το «άγνωστο» Κατάρ

Με αφορμή τα πολλά σχόλια που δημοσιεύονται στον τοπικό Τύπο για την παρουσία των 146 εκπαιδευόμενων Καταριανών στρατιωτικών στην περιοχή της Κομοτηνής, καθώς και την έκδοση του βιβλίου μου «Αραβική Άνοιξη – Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική», παραθέτω ορισμένα σημαντικά πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά και αμυντικά στοιχεία για την άγνωστη χώρα του Κατάρ.  

Πρόκειται για μια χώρα που βρίσκεται στην καρδιά του Περσικού Κόλπου, με πληθυσμό 1.725.000 κατοίκους, από τους οποίους μόνο το 15% είναι Καταριανοί. Οι υπόλοιποι είναι εργάτες μετανάστες. Συγκεκριμένα, Άραβες άλλων χωρών της Μέσης Ανατολής (13%), Ινδοί (24%), Νεπαλιανοί (16%), Φιλιππινέζοι (11%), κτλ.

Το πολίτευμα της χώρας είναι η συνταγματική μοναρχία. Η εξουσία είναι συγκεντρωμένη στο πρόσωπο του 50χρονου εμίρη Hamad bin Khalifa al-Thani, ο οποίος διορίζει τον πρωθυπουργό, το υπουργικό συμβούλιο, αλλά και το διάδοχό του. Η σύσταση και η λειτουργία πολιτικών κομμάτων απαγορεύεται, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό του πληθυσμού έχει το δικαίωμα ψήφου (οι ψηφοφόροι εκλέγουν τους τοπικούς εκπροσώπους της κυβέρνησης, οι οποίοι έχουν περιορισμένες εξουσίες, κυρίως σε θέματα τοπικής αυτοδιοίκησης).

Πρακτικά, η δικαστική εξουσία δεν είναι ανεξάρτητη. Η πλειοψηφία των δικαστών είναι αλλοδαποί, οι οποίοι διορίζονται και απολύονται από τον εμίρη. Οι υποθέσεις του οικογενειακού δικαίου ρυθμίζονται βάσει του ισλαμικού νόμου (Shari’a), ενώ τα πολιτικά δικαστήρια ασχολούνται κυρίως με υποθέσεις του ποινικού και αστικού δικαίου. Το δικαστικό σύστημα αποτελείται από τα δικαστήρια της Shari?a, τα οποία είναι αρμόδια κυρίως για θέματα οικογενειακού δικαίου, και από τα πολιτικά δικαστήρια, τα οποία έχουν δικαιοδοσία κυρίως σε ποινικές και αστικές υποθέσεις. 

Το Σύνταγμα απαγορεύει τις αδικαιολόγητες συλλήψεις, τις αυθαίρετες κρατήσεις και τα βασανιστήρια. Ωστόσο, ένας νόμος του 2002 επιτρέπει την αναστολή των εν λόγω απαγορεύσεων για την προστασία της κοινωνίας. 

Το Σύνταγμα εγγυάται την ελευθερία της έκφρασης, όμως στην πράξη τα ΜΜΕ ελέγχονται από την οικογένεια του εμίρη. Σε περίπτωση επικριτικών σχολίων κατά της εξουσίας, οι δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν ποινές φυλάκισης. 

Το δορυφορικό τηλεοπτικό κανάλι Al-Jazeera είναι ιδιωτικό, αλλά η κυβέρνηση καταβάλλει σημαντικό μέρος των εξόδων του, με αποτέλεσμα η οικογένεια του εμίρη να επικρίνεται σπάνια. 

Οι πολίτες έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, όμως οι δικτυακοί τόποι με πορνογραφικό και ευαίσθητο πολιτικό περιεχόμενο έχουν μπλοκαρισθεί.

Το Σύνταγμα εγγυάται την ελευθερία της έκφρασης και στην ακαδημαϊκή κοινότητα, αλλά συχνά οι φοιτητές ελέγχονται όταν αναφέρονται σε ευαίσθητα πολιτικά θέματα.

Δικαίωμα του «συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι»

Θεωρητικά, το δικαίωμα του συνέρχεσθαι και η σύσταση-λειτουργία των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) επιτρέπεται από το Σύνταγμα. Στην πράξη όμως, τα δικαιώματα αυτά είναι περιορισμένα. Οι ΜΚΟ απαιτείται να εξασφαλίσουν κρατική άδεια για τη λειτουργία τους και ελέγχονται από τις αρχές, ενώ διαδηλώσεις πραγματοποιούνται σπάνια, αφού απαγορεύονται από την κυβέρνηση. 

Στο Κατάρ δεν υφίστανται ανεξάρτητες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκτός από την «Εθνική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων» (National Human Rights Committee - NHRC), στην οποία συμμετέχουν και κυβερνητικοί παράγοντες. 

Οι αλλοδαποί, που συνιστούν το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού, απαγορεύεται να ιδρύσουν εργατικά συνδικάτα, καθότι θα χάσουν την εργασία τους και πιθανόν να απελαθούν. Συχνά, αντιμετωπίζουν διακρίσεις στον εργατικό τομέα, [1] όπως παρακράτηση μισθών, αλλαγή συμβάσεων εργασίας, κακές συνθήκες διαβίωσης, υπερβολικά ωράρια εργασίας, καθώς και σε θέματα που αφορούν στην εκπαίδευση [2], τη στέγαση, την υγειονομική περίθαλψη, κτλ. 

Παρότι συνταγματικά οι γυναίκες θεωρούνται ισότιμα άτομα σε σχέση με τους άνδρες, εντούτοις οι εργαζόμενες γυναίκες υφίστανται διακρίσεις. 3] Ειδικά, όσες εργάζονται ως υπηρετικό προσωπικό συχνά κακοποιούνται και παρασύρονται ή εξαναγκάζονται σε πορνεία.

Θρησκευτική ελευθερία

Το Σύνταγμα του 2004 εγγυάται τη θρησκευτική ελευθερία. Στην πρωτεύουσα Doha (1.100.000 κατοίκων), αποφασίσθηκε η κατασκευή δύο εκκλησιών για τη χριστιανική κοινότητα, ενώ άλλες τρεις εκκλησίες βρίσκονται στο στάδιο του σχεδιασμού. [4]

Δεν ανήκει στην κατηγορία των φτωχών αραβικών χωρών, καθώς το πετρέλαιο αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της οικονομίας του και του προσφέρει περίπου το 62% των συνολικών κρατικών εσόδων, αλλά και ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν εισοδήματα.

Από το 2007, η παραγωγή πετρελαίου άγγιζε τα 835.000 βαρέλια την ημέρα και το 2009 έφθασε τα 1,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Με το σημερινό ρυθμό παραγωγής, τα αποθέματα πετρελαίου αναμένεται να διαρκέσουν περισσότερο από 40 χρόνια. Επίσης, διαθέτει επιβεβαιωμένα αποθέματα φυσικού αερίου, που ανέρχονται σε 900 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (14% του συνόλου των αποδεδειγμένων αποθεμάτων φυσικού αερίου στον κόσμο).

Οι αμυντικές δαπάνες Κατάρ είναι σχετικά ελάχιστες (μονοψήφιο ποσοστό του ΑΕΠ). Διατηρεί μια μικρή στρατιωτική δύναμη περίπου 12.000 ανδρών συνολικά (δύο ταξιαρχίες και 7 ανεξάρτητα τάγματα), συμπεριλαμβανομένου του στρατού, του ναυτικού και της πολεμικής αεροπορίας. Επίσης, διαθέτει περίπου 10.000 άνδρες των δυνάμεων ασφάλειας (αστυνομικοί, λιμενικοί, πυροσβέστες, κτλ). Σύμφωνα με το Institute for National Security Studies (INSS) / Middle East Military Balance files, διαθέτει 30 άρματα μάχης (Leopards 2A4), 7 πολεμικά πλοία (+24 σκάφη περιπολίας) και 12 μαχητικά αεροσκάφη (+9 μεταφορικά αεροσκάφη, +28 ελικόπτερα, +20 εκπαιδευτικά).

Το Κατάρ συμμετείχε ενεργά στον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου, στην επιχείρηση «Αυγή της Οδύσσειας» και «Ενωμένος Προστάτης» στη Λιβύη (2011), υποστήριξε τις επιχειρήσεις των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων “Enduring Freedom” και ?Iraqi Freedom? (2003-2011), συμμετείχε στην επιχείρηση UNIFIL του Λιβάνου, φιλοξενεί στη Doha το στρατηγείο της USCENTCOM (U.S. Central Command), δύο αμερικανικές βάσεις και δύο πυροβολαρχίες Patriot (συνολικής δύναμης 3.500 αμερικανών στρατιωτών), και είναι μέλος των χωρών του Συμβουλίου του Κόλπου (Gulf Cooperation Council ? GCC).

[1] Το Σεπτέμβριο του 2010, η κυβέρνηση του Κατάρ απέλασε 89 εργάτες του Νεπάλ επειδή διαμαρτυρήθηκαν ότι ο εργοδότης τους δεν αύξησε τους μισθούς τους.

[2] Στη Doha, ζει και εργάζεται η 42χρονη Αντιγόνη Μπάτζιου, δασκάλα στο ελληνικό σχολείο, το οποίο έχει 40 μαθητές όλων των τάξεων, ενώ υπάρχει και τμήμα εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας σε ενήλικους. 

Μαρίνα Ζιώζιου, ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, «Διδάσκει σε 40 μαθητές στο ελληνικό σχολείο», 4 Σεπτεμβρίου 2011.  

[3] Τον Ιούνιο του 2010, πέντε γυναίκες παραιτήθηκαν από το Al-Jazeera, επειδή δεχόντουσαν κριτική για την ενδυμασία τους, που δεν ήταν αρκετά συντηρητική.  

[4] Τα Χριστούγεννα του 2004, το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων μετέθεσε στη Doha τον ιερέα π. Μακάριο, προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των Ορθόδοξων που ζουν στο εμιράτο. Το «πράσινο φως» δόθηκε από τον εμίρη του Κατάρ, ο οποίος και έδωσε το δικαίωμα στους Χριστιανούς να ασκούν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα. Έτσι, δειλά δειλά, άρχισαν να τελούνται λειτουργίες, όχι όμως σε ναούς, αφού δεν υπήρχαν, αλλά σε όποιους χώρους έβρισκαν οι πιστοί. Στη συνέχεια, ο εμίρης αποφάσισε να παραχωρήσει ένα οικόπεδο στους χριστιανούς για να μπορέσουν να κτίσουν μια εκκλησία.

Μαρίνα Ζιώζιου, ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ, «Λειτουργία στο υπόγειο μέχρι να χτισθεί ο ναός», 4 Σεπτεμβρίου 2011.